MỘT DÂN TỘC: HAI HÌNH ẢNH

Linh mục TRẦN QUÝ THIỆN

ictor Hugo (1802 - 1885), một văn hào danh tiếng người Pháp, là tác giả nhiều tác phẩm để đời trong đó ông đã gửi gắm lòng yêu thương quê hương của ông qua những tác phẩm vĩ đại "Những Người Khốn Khó" (Les Misérables) và "Thằng Gù Nhà Thờ Ðức Bà" (Le Bossu de Notre Dame de Paris). Khi định nghĩa về hai chữ dân tộc ông đã viết:

"Sự cao cả của một dân tộc không được đo theo những con số. Cũng như sự cao cả của một con người không được đo theo tầm vóc. Ðơn vị duy nhất để đo chính là số lượng về sự thông minh, lòng nhân hậu, tinh thần tháo vát và sự bền bỉ chịu đựng."

Từ sau biến cố đau thương 30 tháng 4 năm 1975, có lẽ không có thời gian nào mà người ta thấy có rất nhiều nhà báo quốc tế, các nhà học giả và quan sát ngoại quốc viết về dân tộc Việt Nam bằng những ngày kỷ niệm 25 năm mất nước vừa qua. Với chúng ta là những người trong cuộc, bất cứ người Việt nào, trong cũng như ngoài nước, đều có dịp ôn lại những ngày lịch sử đau buồn ấy mỗi năm. Mỗi người một tâm tình. Mỗi người một suy nghĩ. Ðau buồn hoặc xấu hổ.

Với những ai trước đây 25 năm huênh hoang tự phụ là những người chiến thắng, giờ đây họ sẽ cảm thấy xấu hổ, vì đó chỉ là những chiến thắng giả tạo! Nay thì kẻ chiến thắng lại cúi đầu khom lưng van lạy người chiến bại!!

Nhưng điểm chắc chắn nhất là không người Việt nào mà không xót xa đau buồn cho thân phận quốc gia nhược tiểu bị hy sinh trong canh bài tranh chấp quyền lực quốc tế. Cuối cùng người dân vẫn nghèo khổ, nhân phẩm bị chà đạp và đất nước vẫn lận đận bị xếp vào một trong những nước nghèo đói lạc hậu nhất thế giới.

MỘT DÂN TỘC: HAI HÌNH ẢNH.

Hai mươi lăm năm đã trôi qua. Mọi người Việt Nam lưu vong có dịp nhìn lại chính mình, nhìn lại những ngày lịch sử đen tối không bao giờ quên của ngày 30 tháng 4 năm ấy: Ngày khởi đầu cuộc sống lưu vong nơi đất nước người, với những xót xa cũng như hân hoan, với những thành công cũng như thất bại, trong vinh quang cũng như trong tủi nhục.

Trong dịp kỷ niệm này, trong khi người dân Mỹ nhìn lại cuộc chiến Việt Nam với những ký ức đau buồn, những mất mát, những chia rẽ ngay trong lòng dân tộc Hoa Kỳ thì đồng thời họ cũng nhìn thấy sự trưởng thành qua những thành công của cộng đồng người Việt trên chính đất nước Mỹ của họ.

Trong dịp kỷ niệm 30 tháng 4, đã có nhiều tiếng nói trung thực của những người độc lập vô tư nhìn lại cuộc chiến vừa qua. Trên Nhật báo New York Times, Giáo sư Walter Mc Dougall đã phân tích và bình luận về ảnh hưởng cuộc chiến Việt Nam đối với nước Mỹ, trong đó có đoạn viết: "Ðiều đáng xấu hổ nhất cho tất cả người Mỹ là chúng ta đã từng nâng đỡ những người Việt Nam chống cộng. Nhưng sau đó chúng ta đã phản bội những người mà chúng ta từng gọi là đồng minh của mình."

Nhưng nghĩ cho cùng, trách nhiệm làm mất miền Nam Việt Nam trước hết vẫn là chính chúng ta. Theo đạo lý Á Ðông là hãy tự trách mình trước trách người sau.- Sau đó Giáo sư Mc Dougall viết tiếp: "Ðối với nước Mỹ, một ảnh hưởng dài hạn và sâu xa nhất của cuộc chiến là đã xuất phát từ những đóng góp rất phong phú nhưng thường bị nhìn một cách bất công đối với những người tỵ nạn Việt Nam, những người đã thầm lặng bắt tay vào việc phục hồi những xóm dân cư tàn lụi, thiết lập những khu kinh doanh và đã cố gắng lo cho con em họ đến trường học để xây dựng tương lai."

Nhận định về sự trưởng thành và phát triển của Cộng Ðồng người Việt trên đất Mỹ, Nhật báo San Jose Mercury News, phát hành ngày 30 tháng 4, 2000 đã viết: "Bị bắt buộc phải chạy khỏi quê hương, những người Mỹ gốc Việt đã hình thành một cuộc sống mới trên đất Mỹ. Sau 25 năm Sàigòn thất thủ, ngày nay các ông bà họ Ðinh, Trần, Ðỗ, Nguyễn đó và hàng trăm ngàn người tỵ nạn khác đã làm hơn cả những gì cần làm để sống còn. Họ là những kỹ sư nhu liệu điện toán, những người đầu tư quý giá tại Thung Lũng Ðiện Tử (Silicon Valley) tại San Jose miền Bắc tiểu bang California. Họ là những người đã tạo thành cột sống kinh tế tại Tiểu Sàigòn (Little Saigon) miền Nam California. Họ là những người đã tiến từ những kẻ bắt tôm ở Vịnh Mễ Tây Cơ tiểu bang Texas đến những vị bác sĩ, dược sĩ, những nhà khảo cứu không gian tại Houston, Texas. Chỉ trong một thế hệ, hơn một triệu người Việt và người Mỹ gốc Việt sống tại Hoa Kỳ đã biến đổi hoàn toàn cấu trúc cộng đồng từ thành phố Seattle đến thành phố Philadelphia, từ vùng Thủ đô Washington hoa lệ đến vùng Houston nắùng cháy, để xây dựng lại cuộc đời họ một cách kiên trì và nhẫn nại và họ đã thành công".

Người ta còn có thể liệt kê hàng trăm ngàn thí dụ điển hình về những thành công trong rất nhiều lãnh vực của người Việt hải ngoại, đặc biệt tại Hoa Kỳ. Từ lâu chúng tôi vẫn có những suy nghĩ ấp ủ trong lòng về Cộng Ðồng Người Việt chúng ta. Chúng tôi muốn nói đến những kinh nghiệm cộng đồng để trả lời một số câu hỏi. Vì những lý do nào một Cộng Ðồng có sức mạnh như thế và được người ngoài kính nể?

Một Cộng Ðồng mạnh là một cộng đồng sinh động và phát đạt, không có nhiều gánh nặng xã hội (public charge). Chữ "gánh nặng xã hội"nhiều khi bị hiểu một cách lệch lạc như những người không có óc tự lập, chỉ biết bám vào trợ cấp xã hội và chẳng chịu làm gì cả! Trong các Cộng Ðồng Người Việt không có hoăïc có rất ít loại người này. Nhìn sâu vào cộng đồng chúng ta có những vị cao niên, những người tàn phế, những người bị mất khả năng làm việc vì bị hành hạ trong tù cải tạo hàng chục năm. Họ không là gánh nặng, trái lại họ là những người được biết ơn và cần được phụng dưỡng, không chỉ do con cháu họ mà còn do sự góp sức của cả cộng đồng năng động qua tiền thuế đóng vào quỹ an sinh xã hội.

Phải chăng chúng tôi chỉ biết nhìn đến những cái đẹp mà cố quên đi những cái xấu của cộng đồng! Tại sao không nói đến những tranh chấp, chia rẽ, đố kỵ trong cộng đồng?!

Những chuyện đó không có gì quan trọng. Ðó chỉ là những thử thách của một xã hội dân chủ. Nếu muốn có một chế độ dân chủ tại Việt Nam sau này, chúng ta phải làm quen với những thử thách đó. Chúng tôi không nghĩ những rạt nứt đó có khả năng tàn phá cộng dồng, bằng chứng là cộng đồng của chúng ta vẫn năng động, vẫn vươn lên. Ðối với những thành công to lớn của chúng ta trong mọi lãnh vực, đó chỉ là chuyện thường của con người sống trong tự do dân chủ. Sống trong môi trường tự do phát triển, người Việt Nam tháo vát, thông minh, cần cù nhẫn nại sẽ vượt qua mọi nghịch cảnh để thành công.

Người ta chỉ cần đọc qua bộ sách 4 cuốn "Vẻ Vang Dân Việt" (The Pride of The Vietnamese) với hàng ngàn thành tích về mọi lãnh vực: Khoa học, Kỹ thuật, Văn học, Nghệ Thuật, Xã hội, Giáo dục, Tôn giáo, người ta không thể nào không nhìn thấy sự thành công của người Việt hải ngoại, chỉ sau một thời gian ngắn ngủi 25 năm lưu vong. Ðây chính là một Hình Ảnh của Dân Tộc Việt Nam tại đất nước người.

KINH TẾ VIỆT NAM: THẤY VẬY MÀ KHÔNG PHẢI VẬY!

Nhân kỷ niệm 25 năm ngày 30 tháng 4 năm 1975, nếu những nhà báo quốc tế, những nhà quan sát ngoại quốc đã đưa ra hình ảnh về sự thành công của Cộng Ðồng Người Việt Hải Ngoại, theo thống kê năm 1999 đã gửi về giúp Việt Nam một tỷ hai trăm triệu mỹ kim, họ cũng nhận diện một hình ảnh khác, xuất phát từ cùng một quốc gia, một dân tộc Việt Nam: Ðó là hình ảnh cuộc sống những người dân Việt trong nước.

Theo các nhà xã hội học, muốn nhận định về mức sống (standard of living) của người dân trong một quốc gia nào, ngoại trừ các lãnh vực tinh thần, đạo đức, tôn giáo, những nhà quan sát quốc tế thường thẩm định về nền kinh tế của nước đó, căn cứ trên tổng sản lượng quốc gia (Gross Domestic Product = GDP hoặc Gross National Product = GNP) chia quân bình cho mỗi đầu người dân trong nước (per capita personal income). Bởi vì nền kinh tế một quốc gia phát triển hay thụt lùi sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống của người dân.

Ngoài bài viết "Bóng Dài Cuộc Chiến" (The Long Shadow of War) của cựu Ngoại Trưởng Hoa Kỳ Henry A. Kissinger viết trên tuần báo Newsweek phát hành ngày 1 tháng 5, 2000, ký giả Howard Fineman cũng đã viết một bài tham luận về nến kinh tế Việt Nam, nhân chuyến viếng thăm gần đây của Thượng Nghị Sĩ John Mc Cain. Ông là một cựu chiến binh Hoa Kỳ đã bị Việt cộng giam tù trên 8 năm. Trong dịp kỷ niệm 25 năm chấm dứt cuộc chiến, ông đã trở lại Việt Nam với những nhận định về kinh tế Việt Nam, mà ký giả Ðỗ Khanh đã chuyển ngữ với nhan đề: "Kinh Tế Việt Nam: Thấy Vậy Mà Không Phải Vậy". Chúng tôi xin hân hạnh giới thiệu nguyên văn bản chuyển ngữ với quý độc giả dưới đây:

Ngày 30 tháng 4 năm 2000, trên sân thượng khách sạn Rex thành phố Sàigòn, Thượng Nghị Sĩ John Mc Cain đang hồi tưởng lại những tháng ngày xưa. Vào năm 1967, khi ông là một phi công hải quân trẻ tuổi và khách sạn Rex là địa điểm ông rất ưa chuộng lui tới. Lúc đó cũng như bây giờ, trong không khí oi nồng nóng bức, ông nhìn về quang cảnh hướng Ðông Nam bên kia sông Sàigòn, về phía đồng bằng sông Cửu Long như ông đang ngồi hàng ghế thượng hạng thưởng lãm cuộc chiến đang diễn ra trước mắt.

Máy bay trực thăng quần thảo, đạn pháo kích nổ đỏ rực vùng trời đêm như những cơn mưa bão sấm sét của vùng Kansas Hoa Kỳ. Mc Cain chỉ tay về hướng chân trời và nhớ lại: "Mình ngồi đây với bạn bè, uống bia và nhìn cảnh chiến tranh trước mặt, ngay đàng kia."

"Ðàng kia" không còn nữa. Ít ra cũng không phải từ sân thượng của khách sạn Rex. Bây giờ nếu đảo một vòng quanh chân trời từ nơi đây, bạn sẽ chỉ thấy khung cảnh của những nhà cao tầng và cao ốc văn phòng trông không khác gì quang cảnh từ thành phố Topeka, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Cao ốc lớn nhất chiếm ngự chân trời là một tòa nhà màu xám đá hoa cương. Nơi đây ban đêm cũng rực rỡ vùng chân trời bằng một hàng chữ néon sáng loáng trên lầu cao nhất với bảng hiệu Citibank.

Năm 1967, người Mỹ rất tự tại từ khung cảnh trên sân thượng Rex. Mình đang thắng, ai cũng ngửi được mùi chiến thắng. Năm 2000, trong khi Việt Nam đang ăn mừng ngày thắng trận sau 25 năm, quang cảnh cũng tự tại không kém. Mọi người có ý nghĩ như nhau, có thể ta đã thua trận trong chiến tranh nhưng ta đang thắng trận trong hòa bình. Kinh tế tư bản thị trường đang mạnh tiến, và cùng với nó, đang nhịp bước là những ý niệm của Tự Do và Dân Chủ. Có thể. Nhưng cũng nên nhớ rằng, cảnh vật năm 1967 nhìn thỏa mái từ sân thượng Rex chúng ta đã sai lầm thê thảm. Tôi nghĩ rằng những cảnh tượng chúng ta có dịp quan sát cả một tuần nay cũng sai lầm không kém.

Chủ nghĩa tư bản dân chủ, kinh tế thị trường không phải mọc được từ trên những tàn cây, nhìn từ sân thượng Rex. Sự vẻ vang của tư bản không hiển nhiên như ta tưởng. Chủ nghĩa cộng sản có thể đã dẫy chết nhưng người cộng sản vẫn còn đây.

John Mc Cain hiện diện tại Rex đêm đó cùng với một nhóm những nhà lãnh đạo doanh thương thành đạt của Hoa Kỳ. Tất cả đều là cựu chiến binh chiến tranh Việt Nam. Và tất cả đều hồ hởi về một viễn tượng thị trường tự do dài hạn của nước này. Marshall Carter, từng là một cựu chiến binh Thủy Quân Lục Chiến nhiều chiến công, hiện nay đang cầm đầu Ngân Hàng State Street tại thành phố Boston, nói rằng các doanh nghiệp quốc tế sẽ khởi sắc ở đây. Ông nói: "Các công ty phải nghiên cứu kỹ cũng giống như trước khi làm ăn tại bất cứ ở nơi đâu khác".

Người Mỹ đang đào tạo một tầng lớp cán bộ trong số sinh viên trẻ nhiều triển vọng, giúp họ thay đổi chiều hướng suy nghĩ ra ngoài lề những khuôn sáo của nền thương mại do nhà nước kiểm soát. Chương trình học bổng Fullright hợp tác cùng Ðại Học Harvard đang điều khiển một chương trình nhằm thu hút một lớp thiếu niên trẻ, giỏi và thông minh nhất, những người muốn theo con đường làm giàu và nắm quyền tương lai tại Việt Nam bằng con đường khác hơn là leo cột trụ thoa mỡ của đảng Cộng sản Việt Nam. Tom Vallely của Ðại Học Harvard, người tiếp đón Mac Cain và Carter nói rằng: "Họ là những người trẻ rất tài giỏi."

Người Việt Nam có năng khiếu thương mại và cần cù chịu khó, là những người bán hàng rất xông xáo và tự nhiên. Với lợi tức trung bình đầu người chỉ có 400 mỹ kim, tại thành phố Sàigòn lợi tức lên tới 1,000 mỹ kim, họ bắt buộc phải xông xáo. Trên mỗi góc đường tại thành phố Hà Nội và Sàigòn, trước mặt mỗi căn hộ hay túp lều, đều có người trong nhà làm và bán một món gì đó cho hàng phố, có thể là tô mì hay một món đồ chơi, xe gắn máy chế biến từ những con bù-lon hay vòi nước phế thải. Họ mặc cả rất hăng say và biết rất rõ giá từng mặt hàng.

Việt Nam vẫn còn là nền kinh tế nông nghiệp. Nền tảng là gạo, một loại hoa màu rất cổ điển nhưng cũng rất thịnh vượng. Ba phần tư dân số vẫn còn làm ruộng. Tôi đã có dịp đi qua một vài nơi, khoảng 50 dặm hướng Tây thành phố Sàigòn. Những cánh đồng ruộng lúa vuông vức màu vàng và xanh, đẹp như bức tranh nổi tiếng Van Gogh, ngăn chia bằng những mương nước màu nâu, có những con trâu xám đang mơ màng nhìn về hướng xa xa. Những cải thiện về phân bón và những thay đổi về phương pháp canh tác đã giúp nông dân Việt Nam trồng được thêm một vụ mùa thứ ba. Tôi đã được dịp quan sát mùa gặt đầu. Những nhà kho và bến chuyên chở đầy ắp những bao gạo trắng no tròn. Những ụ rơm mới chất cao từng đống ven đường. Và văng vẳng từ trong một phòng mờ tối nào đó, bạn có thể thấy ánh sáng lập lờ của màn ảnh truyền hình màu.

Người Việt cũng là những thợ máy có năng khiếu, rất mực tinh xảo trong cách biến chế hữu hiệu cho máy móc cơ động và chắc chắn họ cũng tháo vát trong lãnh vực điện tử. Nỗ lực chiến tranh của họ là minh chứng hùng hồn cho những tài năng này: Việc đào những đường hầm bí hiểm, việc tái dụng những trái đạn pháo của Mỹ, làm những cạm bẫy chết người đã gây thương vong cho nhiều lính Mỹ trong thời chiến.

Có những công ty quốc tế chưa chịu bỏ cuộc tại Việt Nam. Những nguồn tài nguyên thiên nhiên còn quá dồi dào, một dân số đông đúc và rất sẵn sàng nhập cuộc, địa điểm chiến lược với những cảng nước sâu ngay bên thềm lòng chảo phía Nam Á Châu. Lấy thí dụ như công ty hóa chất Dow, một thế hệ trước đây, hãng này bị chỉ trích nặng nề vì đã sản xuất bom xăng napalm dội như mưa xuống vùng rừng núi Việt Nam. Nay công ty này đang bán chất nhựa ny-lông ở đây, một viên chức hãng này cho tôi biết họ hy vọng sẽ tăng gấp đôi số bán trong vòng 5 năm tới. Tuy nhiên, từ màn ảnh truyền hình trong túp lều đến nền kinh tế tư bản dân chủ, người ta còn phải kinh qua một hành trình dài hơn nữa.

Những Rào Cản Chính Trị.

Lý do đầu tiên là vấn đề chính trị. Ta đừng quên rằng Việt Nam vẫn còn là một nước cộng sản. Trong ngày kỷ niệm kết thúc cuộc chiến mà nhiều người vẫn còn gọi là Chiến tranh chống Mỹ, các lãnh tụ quân sự và cán bộ đảng thị uy quyền hành của mình đối với đất nước. Những biểu ngữ màu đỏ cà chua treo đầy trên mỗi cột điện để xưng tụng cho chiến thắng của "cách mạng", đi cùng với sự khải hoàn của giáo điều cộng sản. John Mc Cain đã tỏ ra rất khó chịu khi thấy hình ảnh búa liềm, dấu hiệu của truyền thống cộng sản quốc tế.

Ðiều làm chúng ta kinh ngạc là những người này đến nay họ vẫn còn tin!!. Trước khi sang đây, tôi có dịp ngồi hàn huyên với một viên chức cao cấp của đại sứ quán Việt Nam tại Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn. Anh ta chưa từng chiến đấu trong thời chiến tranh. Ðàng khác anh ta sống 5 năm ở Piatagorsh, thuộc Liên Bang Sô Viết để học ngoại ngữ. Tôi hỏi anh rằng có bao giờ anh nghĩ Liên Bang Nga Sô Viết tan rã trên chính áp lực của chính họ không? Anh ta trả lời "Không". Và sau đó anh ta nhìn tôi như thầm nghĩ tôi là kẻ điên rồ! Sự sụp đổ của Liên Bang Sô Viết, đối với họ là một thảm kịch, làm gì có chuyện để ăn mừng, một bài học cay đắng cho tầng lớp lãnh đạo tại Việt Nam, Trung Quốc, Bắc Hàn và Cuba suy gẫm như các khoa học gia giảo nghiệm tại phạm trường các tai nạn lưu thông. – Một bài học, theo lời viên chức sứ quán Việt Nam, rằng: "Ðừng tiến mau quá!" Chính vì vậy họ tiến bước thật chậm chạp nếu tình thế cho phép...

Những Rào Cản Hành Chánh.

Giới lãnh đạo Việt Nam từ chối ký Hiệp Ước Thương Mại song phương với Hoa Kỳ, mặc dù họ đã chính thức ủy thị vào hiệp thương này. Tại sao?! Một người Mỹ có nhiều kinh nghiệm rộng rãi trong nước cho tôi hay rằng, bởi vì những giới chức do đảng chấp thuận không muốn bỏ lỏng quyền lực về thương mại và không muốn mất phần ăn của mình!! Hãy lấy gạo làm thí dụ. Tất cả những bao gạo no tròn nêu trên được bán cho những trung gian do chính phủ kiểm soát. Và tất cả những dịch vụ xuất cảng gạo cũng đều được áp dụng cùng một cách thức như vậy. Việt Nam là quốc gia xuất cảng gạo đứng hàng thứ nhì trên thế giới.

Nền hành chánh làm cho người ta ngộp thở! Thật đáng buồn thấy rằng người Việt đã có nhiều quyền lực thiết lập và điều khiển một nền hành chánh mà Tây Phương không thể nào đáp ứng được!! Họ có ít nhất là ba di sản: Khổng Tử từ bên Tàu, người Pháp trong thời thực dân, và người Nga trong thời "Chiến Tranh Chống Mỹ". Tôi đã từng sống ở nhiều nơi trên thế giới qua nhiều nước có chế độ đảng trị, từ nước Nga Sô cũ và các nước Ðông Âu đến Trung Quốc và tôi thấy rằng người Việt dẫn đầu thế giới về việc đóng dấu cao su cho có lệ.

Những Sự Chắp Nối Ðược Áp Dụng Rộng Rãi.

Dĩ nhiên với chế độ quan liêu cửa quyền thường có nhiều chắp nối. Những trạng huống tham nhũng đã bám rễ sâu rộng. Việc bứng cội rễ này quả là một công tác vĩ đại!! Thí dụ những công an Thành phố Hà Nội. Họ mua những phiên tuần tiễu hay nói cho đúng hơn, họ thuê bao những lộ trình béo bở này từng năm. Sau đó họ làm bá chủ giang sơn của mình, thi hành hay không thi hành luật pháp là tự theo ý họ, tùy theo giá cả trả cho họ. Một cựu nhân viên y tế cho tôi biết: y tá trong nhà thương săn sóc con bệnh theo nguyên tắc tiền trao cháo múc là chuyện thông thường. Ông này nói: "Bạn muốn có miếng băng dán mới, bạn phải trả theo giá thị trường".

Nhiều doanh gia phàn nàn rằng không có một sự mua bán nào thực sự kết thúc cả. Một vài quốc gia đang phát triển có nhiều kinh nghiệm hơn về những cam kết thương nghiệp. Chúng ta chỉ dẫn cho Trung Quốc trong cách thức thực thi thương nghiệp. Thật ra không ít thì nhiều, họ là những kẻ phát minh thương nghiệp quốc tế trước đây cả ngàn năm. Người Tàu cho rằng những hợp đồng kiểu Mỹ thật là bí hiểm. Nhưng một cam kết là một cam kết.

Người Việt đương đầu với một công tác nặng nề. Họ cần học hỏi cấp tốc về mọi vấn đề, từ kế toán và phương pháp quản trị đến sự tôn trọng tư sản và nguyên tắc thượng tôn luật pháp và khế ước. Về phương diện chính trị, họ phải thi hành một thay đổi cực kỳ khó khăn là cho phép quyền tự do phát biểu và đối lập. Hiện nay cả hai quyền này không được công nhận và dường như có chiều đi thụt lùi về địa hạt này. Một thí dụ nhỏ: Mới ngày hôm trước, chính quyền bôi đen những đoạn trong bài viết trên tờ báo International Herald Tribune mà họ không ưa thích. Chuyện này thật khôi hài vì bài báo này có đăng trên mạng lưới điện tử và trên nhiều tờ báo khác. Tuy nhiên việc kiểm duyệt bôi đen báo chí là dấu tích khó chịu và điều này bạn không thể thấy được từ sân thượng khách sạn Rex.

Qua những nhận định giá trị và bài báo do các ký giả uy tín quốc tế trình bày trên, quý độc giả đã thấy cùng xuất phát từ một nguồn gốc, một dân tộc Việt Nam tại sao có hai hình ảnh trái ngược nhau!? Một Cộng Ðồng Người Việt Hải Ngoại thành công trong nhiều lãnh vực và một dân tộc đang thụt hậu vì một "nền kinh tế thấy vậy mà không phải vậy"?! Khoảng cách giải thích sự trái ngược đó chỉ vì trên quê hương chúng ta hiện nay không có Tự Do Dân Chủ Nhân Quyền. Do đó tranh đấu để đất nước có Tự Do Dân Chủ Nhân Quyền thuộc trách nhiệm lịch sử mỗi người chúng ta.