Theo cuốn "The Church Emerging from Vatican II: A Popular Approach to Contemporary Catholicism"
của Tiến Sĩ Dennis M. Doyle. Pt Giuse Trần Văn Nhật chuyển ngữ

Chương 13: Giáo Dân

ổ chức Alcoholics Anonymous (A.A. [Những Người Nghiện Rượu Vô Danh]) là một hệ thống bao quát gồm nhiều nhóm rải rắc khắp thế giới. Nếu bạn muốn tiếp xúc với tổ chức này, bạn có thể gọi số điện thoại có ghi trong bất cứ cuốn điện thoại niên giám nào. Tuy nhiên, còn một cách khác để tiếp xúc với tổ chức này: nói chuyện với bất cứ thành viên nào. Bất cứ và mọi thành viên của A.A. đều là đại diện cho nhóm. Các thành viên này nghĩ rằng họ là một cánh tay của tổ chức. Bất cứ khi nào và bất cứ đâu có ai cần sự giúp đỡ, các thành viên của A.A. đều sẵn sàng nhận trách nhiệm. Nói chuyện với một thành viên là nói chuyện với chính tổ chức A.A.

Một cách tổng quát, điều này không phải là trường hợp của giáo dân trong giáo hội Công Giáo. (Một giáo dân được định nghĩa trong Lumen Gentium là bất cứ người Công Giáo nào không có chức thánh hoặc không có lời khấn dòng). Nếu bạn muốn nói chuyện với người đại diện giáo hội Công Giáo, có lẽ bạn sẽ được bảo là hãy tìm đến một linh mục. Một giám mục thì ở cấp bậc cao hơn, và dĩ nhiên đức giáo hoàng đại diện cho cấp bậc cao nhất. Giáo dân thường không cho mình là đại diện của "giáo hội."

Điều này không có nghĩa là A.A. không có cơ cấu tổ chức trong nội bộ. Điểm so sánh ở đây đơn giản là các thành viên của A.A. tự coi mình là đại diện nhóm nên họ có thể chia sẻ với bất cứ ai về các căn bản chữa bệnh nghiện rượu. Hầu hết người Công Giáo không giống nhau khi nghĩ rằng tự họ có thể chia sẻ với người khác về căn bản của đời sống Kitô Giáo.

Trong Chương Này

Sự cần thiết và sự sẵn sàng của giáo dân để lãnh trách nhiệm đối với giáo hội thì đang thay đổi. Trong chương này, chúng ta sẽ thảo luận bốn vấn đề có liên hệ với nhau: sự liên hệ giữa giáo dân và giáo hội, phẩm giá tinh thần của giáo dân, sự chia sẻ của họ trong sứ vụ của Đức Kitô, và các phương cách đặc biệt mà họ được mời gọi để sống đời Kitô Hữu. Các vấn đề này được lấy từ chương 4 của Lumen Gentium.

Chúng Ta Là Giáo Hội

Đức Daniel Pilarczyk, tổng giám mục của Cincinnati, đã viết rằng: trên căn bản giáo hội là một tổ chức của giáo dân được phục vụ bởi một phẩm trật. Lời định nghĩa thật cách mạng này đã đảo ngược khuynh hướng cổ xưa từ hàng chục thế kỷ cho rằng về cơ bản giáo hội là một tổ chức phẩm trật trong đó các giám mục, linh mục và tu sĩ mới là các phần tử đích thật của tổ chức, còn giáo dân chỉ là chiên được chăn dắt. Cho đến ngày nay, khi hầu hết người Công Giáo nghĩ về "giáo hội," họ hình dung ra đức giáo hoàng và các giám mục ở Rôma thiết lập ra các quy luật và điều lệ để duy trì giáo huấn Công Giáo. Vẫn còn rất ít người Công Giáo thích ứng với tinh thần Công Đồng Vatican II để nói rằng, "Chúng ta là giáo hội."

Tôi nhớ có nghe một giám mục nói rằng điều ngài thật thất vọng trong việc thể hiện tinh thần Vatican II là giáo dân chưa bắt đầu nghĩ rằng họ là giáo hội. Ngài muốn nói "bạn là giáo hội." Giáo hội không chỉ ở Rôma. Giáo hội là Dân Chúa. Giáo hội bao gồm mỗi một người chúng ta là các phần tử.

Nghĩ về giáo hội như một tổ chức của giáo dân là bước theo tinh thần Vatican II, là nhấn mạnh đến sự bình đẳng trong phẩm giá tinh thần của những người được rửa tội, đến chức tư tế chung của tín hữu, và để ý đến tầm quan trọng của việc tham dự vào sinh hoạt trần thế của Kitô Hữu. Đồng thời, ý nghĩ đó không thể nào mang ý nghĩa bài bác tổ chức hay bài bác phẩm trật; một giáo hội mà giáo dân là tâm điểm chỉ có thể đạt được với cái nhìn đúng đắn về hàng giáo phẩm phục vụ giáo hội.

Bình Đẳng Trong Phẩm Giá Tinh Thần

Thuyết giáo quyền đã ban quá nhiều quyền lực và ảnh hưởng cho hàng giáo sĩ. Nói rằng đạo Công Giáo thời trước Vatican II có khuynh hướng giáo quyền là nói lên một sự thật hiển nhiên; tuy nhiên, cũng không thể quên được nhiều linh mục cũng như giáo dân thời tiền-Vatican II đã tranh đấu dữ dội để chống với khuynh hướng giáo quyền. Cũng nên nhớ rằng hiện nay, khuynh hướng chống đối thái quá với chủ nghĩa giáo quyền có thể là một yếu tố góp phần cho sự thiếu hụt linh mục.

Là một vấn đề có thực trong Giáo Hội Công Giáo, thuyết giáo quyền thường được coi là đã đưa các linh mục và tu sĩ lên bệ quá cao mà quên đi rằng họ chỉ là con người như tất cả chúng ta. Tuy nhiên, còn một cách khác để nghĩ về vấn đề này: Thuyết giáo quyền có thể là hậu quả của việc không nhận biết sự quan trọng và phẩm giá của giáo dân. Nói cách khác, thay vì nghĩ rằng các linh mục ở quá cao và cần phải kéo xuống thấp, tốt hơn hãy nghĩ giáo dân đang ở vị trí quá thấp và cần được nhận biết hơn nữa.

Đây là phương cách tiếp cận trong Lumen Gentium khi các giáo phụ viết:

… Dân được chọn của Chúa là một: "một Thiên Chúa, một đức tin, một phép rửa"; chia sẻ cùng một phẩm giá của các phần tử do bởi sự tái sinh trong Đức Kitô; có cùng một ơn huệ của con cái và cùng một ơn gọi để trở nên trọn lành; được quyền sở hữu trong cùng một ơn cứu độ, một hy vọng và một đức ái trọn vẹn (LG, 32).

Văn kiện này nhấn mạnh rằng trong một ý nghĩa tinh thần thật căn bản, mọi phần tử của giáo hội đều ngang nhau. Vì bí tích rửa tội của mỗi người, họ là phần tử trọn vẹn của giáo hội được chia sẻ đầy đủ ơn sủng của Chúa một khi họ vẫn kiên trì trong đức ái. Khi nói đến đức tin, phẩm giá tinh thần, ơn sủng, ơn cứu độ, đức cậy, và đức ái, mỗi một phần tử đều được mời gọi để chia sẻ cách trọn vẹn. Không có người Công Giáo hạng hai. Không có thứ bậc trong việc được mời gọi để nên thánh.

Trở nên một linh mục hay một tu sĩ nam nữ, điều đó có thể đóng một vai trò quan trọng trong đời sống cá nhân người ấy và đời sống giáo hội nói chung. Nó thay đổi địa vị của người ấy đối với cơ cấu phẩm trật của giáo hội. Nhưng nó không thay đổi địa vị của họ đối với tư cách hội viên căn bản hay sự tương giao căn bản của họ với Thiên Chúa. Mọi phần tử của giáo hội đều được mời gọi đến một đời sống thánh thiện:

… được mời gọi để nên thánh và để lãnh nhận một đặc ân đức tin như nhau qua sự công chính của Thiên Chúa. Và bởi thánh ý của Đức Kitô, một số người được trở nên thầy dạy, chủ chăn và người phân phát các mầu nhiệm thay cho người khác, nhưng tất cả chia sẻ một sự bình đẳng đích thực đối với phẩm giá và đối với sinh hoạt chung cho mọi tín hữu nhằm xây đắp Nhiệm Thể Đức Kitô (LG, 32).

Giáo dân, tu sĩ nam nữ, và giáo sĩ có chức thánh đều được mời gọi để cộng tác gánh vác sứ vụ của giáo hội. Họ không được chần chờ vì chỉ quan tâm xem ai thánh thiện hơn ai.

Sự khẳng định mạnh mẽ về tính chất bình đẳng trong phẩm giá tinh thần giữa các phần tử của giáo hội đã nêu lên một số câu hỏi quan trọng cho người Công Giáo ngày nay. Nếu chúng ta đều bình đẳng, tại sao giáo dân không thể chủ sự trong một nghi thức thánh thể? Tại sao giáo dân lại không được giảng khi không có phép đặc biệt? Tại sao, dường như ở nhiều nơi giáo dân không được hàng giáo sĩ tôn trọng? Dường như đúng với nhận xét của George Orwell trong cuốn Animal Farm, một số người thì bình đẳng hơn những người khác.

Một trong những cách trả lời cho các vấn đề này là cho rằng câu "mọi người đều bình đẳng trong phẩm giá tinh thần" thì không có nghĩa họ bình đẳng trong mọi sự. Thật đúng là không ai có thể tự cho mình đặc quyền đặc lợi về ơn sủng của Thiên Chúa. Nhưng điều này không có nghĩa mọi người đều bình đẳng trong tài năng và khả năng, trí thông minh và mưu kế, địa vị và cấp bậc trong xã hội, hay tình thương và sự hiểu biết. Giáo hội có cơ cấu phẩm trật định rõ nhiệm vụ và chức vụ, nhưng điều này không làm mất đi sự khẳng định về sự bình đẳng tinh thần của các phần tử.

Một trả lời khác cho sự bất công hiển nhiên vẫn còn trong giáo hội là nói rằng Công Đồng Vatican II chỉ mới xảy ra thôi nên cần một thời gian mới thể hiện được trọn vẹn. Nhiều thay đổi đã ló dạng ở chân trời.

Tôi coi hai câu trả lời này rất quan trọng. Không phải mọi người đều bình đẳng trong mọi sự. Nhiều điều mới lạ chưa xảy ra.

Một thách đố khác đối với sự bình đẳng tinh thần của các phần tử là câu hỏi có liên quan đến tình trạng của những người không phải là phần tử. Có phải giáo hội muốn nói rằng những người không phải là Công Giáo hay không phải là Kitô Giáo đều là công dân hạng hai về phương diện tinh thần? Đây là một nan đề xuất hiện nhiều nơi trong cuốn sách này. Trong mạch văn này tôi chỉ muốn nói rằng vấn đề bình đẳng tinh thần được Công Đồng Vatican II đối phó thì có tính cách nội bộ, và không có bất cứ hàm ý nào xúc phạm đến các tín đồ của các tôn giáo khác.

Giáo Dân Là Các Tư Tế, Ngôn Sứ, và Vua

Chúng ta đã biết Lumen Gentium tuyên bố thế nào về việc mọi phần tử của giáo hội đều được tham dự trong ba sứ vụ của Đức Kitô là tư tế, ngôn sứ và vua. Chúng ta cũng biết thêm nữa là hiến chế đã xác định rằng trong một phương cách đặc biệt mà các giám mục và linh mục dự phần, đó là qua việc thánh hiến, giảng dạy, và lãnh đạo. Lumen Gentium cũng đề ra các phương cách đặc biệt để người giáo dân được mời gọi dự phần trong ba sứ vụ của Đức Kitô.

Giáo dân thực hiện chức năng tư tế của Đức Kitô qua những hy sinh và thánh thiện trong đời sống hàng ngày:

Vì mọi công việc, sự cầu nguyện, và nỗ lực tông đồ của họ, đời sống hôn nhân và gia đình của họ, nghề nghiệp hằng ngày của họ, lúc nghỉ ngơi phần xác và tâm thần của họ, nếu thực hiện trong Thần Khí, và ngay cả những khó khăn của đời sống, nếu kiên nhẫn chịu đựng--tất cả sẽ trở nên "những hy sinh tinh thần được Chúa chấp nhận qua Đức Giêsu Kitô." Cùng với việc hiến tế thân thể Chúa Giêsu, những hy sinh ấy thật thích hợp để dâng lên trong Thánh Lễ. Như thế, với mọi người ở khắp nơi cùng thờ phượng trong sinh hoạt thánh thiện, giáo dân dâng hiến thế giới cho Chúa (LG, 34).

Nói cách khác, giáo dân hành động như linh mục khi họ dâng hiến chính đời sống cho Thiên Chúa. Nói cách thực tiễn, điều này có nghĩa giáo dân giúp Chúa hiện diện trong thế giới qua sự cố gắng sống thánh thiện.

Lumen Gentium mô tả chức năng ngôn sứ của giáo dân như một lời hứa mà "sức mạnh Phúc Âm có thể chiếu tỏa trong đời sống gia đình và xã hội hằng ngày của họ" (LG. 35). Giáo dân làm chứng cho đức tin qua đời sống. Chức năng vương đế của giáo dân được đề cập trong Lumen Gentium là lời kêu gọi mở rộng vương quốc Thiên Chúa trong thế gian. Giáo dân hoạt động để đưa thế giới vào một đường hướng của "chân lý và sự sống… thánh thiện và ơn sủng… công bằng, hòa bình và yêu thương" (LG, 36). Chính qua lối sống mà giáo dân thể hiện sứ vụ của Đức Kitô trong trần gian.

Phạm Vi Hoạt Động của Giáo Dân

Lumen Gentium không loại trừ giáo dân khỏi mọi thừa tác vụ trong giáo hội. Giáo dân "trong phần vụ của mình, họ thể hiện sứ vụ của toàn thể Kitô Hữu trong giáo hội và trong thế gian" (LG, 31). Thật vậy, văn kiện nói rằng "giáo dân có thể được mời gọi trong nhiều phương cách khác nhau tiến đến việc cộng tác trực tiếp trong hoạt động tông đồ của Giáo Phẩm… Hơn thế nữa, họ còn có khả năng đảm nhận từ hàng Giáo Phẩm một vài chức năng nào đó có tính cách giáo hội, được thi hành vì mục đích tinh thần" (LG, 33). Và vì vậy, kể từ sau Công Đồng Vatican II, đã có sự phát triển mạnh các thừa tác vụ giáo dân trong lòng giáo hội.

Tuy nhiên, chính yếu Lumen Gentium nhấn mạnh rằng chức năng đặc biệt của giáo dân đúng nhất là vai trò của họ trong thế gian. Văn kiện khẳng định rằng "Điều tạo thành đặc điểm của giáo dân là bản chất trần thế của họ… giáo dân, bởi chính ơn gọi của họ, tìm kiếm Nước Trời qua việc dấn thân vào các sinh hoạt thế tục và sắp xếp các sinh hoạt ấy theo hoạch định của Thiên Chúa" (LG, 31). Ba phạm vi hoạt động trần thế của giáo dân được Lumen Gentium nhấn mạnh là gia đình, công việc và biến đổi xã hội. Chính qua đời sống gia đình, công việc và qua nỗ lực xây dựng một thế giới tốt hơn mà giáo dân tìm thấy ơn gọi thật căn bản của mình để sống như những người theo Chúa Kitô.

Một kết quả của sự mô tả phạm vi hoạt động của giáo dân thường được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II nhấn mạnh là các linh mục và tu sĩ không được giữ chức vụ có tính cách chính trị. Theo quan điểm của ngài, các hoạt động trần thế đó thì thích hợp với vai trò của giáo dân. Những ai đại diện chính thức cho giáo hội phải đề cao lý tưởng, nhưng không thể trở nên quá gắn bó với các quốc gia riêng biệt, các đảng phái chính trị, hoặc các cương lĩnh chính trị. Sự phân chia công việc này nhằm cho phép giáo dân, bởi sự thúc đẩy của lương tâm Công Giáo, say mê dính líu đến các vấn đề mơ hồ của con người, mà không bị coi là hành động như các đại diện cho các chính sách chính thức của Công Giáo.

Đức giáo hoàng đã củng cố sự phân chia công việc này trong một văn kiện về giáo dân năm 1989. Ngài cảnh giác giáo dân đừng bị "cám dỗ mà quá quan tâm đến dịch vụ và công việc trong giáo hội mà một số người đã quên đi trách nhiệm của mình là phải dấn thân vào thế giới nghề nghiệp, xã hội, văn hóa và chính trị." Theo quan điểm của ngài, ơn gọi chung của giáo dân là thay đổi thế giới và sự ngự đến của nước trời là qua gia đình, công việc và hoạt động chính trị của họ. Nếu không, giáo dân dễ trở thành con mồi cho sự cám dỗ thứ hai, đó là "hợp pháp hóa sự tách biệt không có lý do xác đáng giữa việc chấp nhận Phúc Âm với thực sự sống Phúc Âm trong hoàn cảnh khác nhau của thế giới." Giáo dân không được dùng nhà thờ làm nơi lẩn tránh khỏi thế giới nhưng phải coi đó là một nguồn đức tin và thánh thiện để đối phó với các thử thách của đời sống.

Tóm Lược

Trong chương này chúng ta vừa xem xét sự thay đổi trong vai trò của giáo dân được báo hiệu qua các văn kiện của Công Đồng Vatican II. Đặc biệt, chúng ta chú trọng đến việc chia sẻ 3 thừa tác vụ của Đức Kitô, được bình đẳng trong phẩm giá tinh thần, được mời gọi để hoạt động trong phạm vi gia đình, công việc, và công bằng xã hội.

Hướng nhìn mới về giáo dân là một phần của sự hiểu biết rộng lớn hơn về sứ vụ của giáo hội trong thế giới. Người ta không thể hiểu "giáo hội" chỉ do bởi chú trọng vào các vấn đề nội bộ và quyền bính. Một Kitô Hữu sống như thế nào trong thế giới thì cũng quan trọng như một giám mục phải như thế nào trong giáo hội.

"Chúng ta là giáo hội!" phải là tiếng tung hô của giáo dân ngày nay. Đó là tiếng hô vui mừng của sự tái sinh. Đó là tiếng kêu đau khổ và nhẫn nhục của một trách nhiệm mới. Thật khó để mường tượng ra một giáo dân Công Giáo đóng vai trò sở hữu giáo hội, tương tự như một người chừa rượu của tổ chức A.A. Nhưng nếu tôi tưởng tượng thêm…

Trong chương tới, chúng ta sẽ tìm hiểu các phương cách khác nhau mà người Công Giáo đang sử dụng để làm sống lại sự cộng tác của giáo dân trong đời sống Giáo Hội.

Câu Hỏi Suy Tư

1. Bạn có thấy người Công Giáo nào đang sống như thể giáo hội là một "sở hữu" của họ chưa?
2. Trong sinh hoạt thường ngày, chính bạn có coi giáo dân như bình đẳng với các thừa tác viên chức thánh về phẩm giá tinh thần?
3. Có phải "bình đẳng về phẩm giá tinh thần" có nghĩa mọi vai trò trong giáo hội phải rộng mở cho mọi người, hay bạn đồng ý rằng mỗi người mỗi việc và vẫn chia sẻ sự bình đẳng căn bản ấy?
4. Một số người Công Giáo không thích khi thấy đức giáo hoàng nhấn mạnh đến sứ vụ chính của giáo dân là trong thế giới, chứ không phải trong giáo hội. Bạn nghĩ gì?
5. Bạn có nghĩ đó là điều phổ thông khi giáo dân phân biệt đời sống đạo đức trong giáo hội và đời sống hàng ngày trong thế giới? Nếu vậy, làm sao để hàn gắn sự chia cách đó?