Theo cuốn "The Church Emerging from Vatican II: A Popular Approach to Contemporary Catholicism"
của Tiến Sĩ Dennis M. Doyle. Pt Giuse Trần Văn Nhật chuyển ngữ

Chương 14: CÁC PHƯƠNG TIỆN CANH TÂN GIÁO HỘI

ài năm trước đây, một thiếu nữ 13 tuổi, thường đi giao báo trong xóm khu nhà tôi. Cô ta cao và mảnh khảnh, và hơi cúi khi đi đứng. Cô lắp bắp khi nói chuyện, và tôi cứ phải yêu cầu cô lập lại. Một đôi khi, cô giữ con cho tôi, và nhờ đó tôi biết rõ cô hơn một chút. Tôi biết cô được lớn lên trong gia đình Công Giáo nhưng bây giờ không còn đến nhà thờ nữa vì ba mẹ cô giờ đây xa lạ với Giáo Hội.

Khi đã quen biết nhiều, cô nói luyên thuyên. Cô hỏi tôi nhiều câu về Kinh Thánh. Cô bắt đầu tâm sự với tôi về gia đình cô cũng như về tính nghiện rượu của ba cô.

Điều khiến cô cởi mở tâm sự là vì cô vừa tham dự một giáo hội mới. Người bạn cùng lớp trung học rủ cô tham dự một nghi thức của giáo hội Pentacost. Sau đó, cô có thói quen tham dự thường xuyên và dần dà mẹ cô cũng đi. Một tuần hai lần, hai mẹ con đến tham dự một nghi thức kéo dài ba giờ đồng hồ, và cũng tình nguyện lau chùi quét dọn nhà thờ.

Những người trong giáo hội mới của cô giải thích Kinh Thánh theo nghĩa đen, từng chữ một. Họ nói với cô là không được cắt tóc, vì Kinh Thánh nói mái tóc của phụ nữ là vinh dự. Họ nói cô không được đi bơi lội vì Kinh Thánh nói cô phải ăn mặc đoan trang. Họ nói với cô là những ai không tái sinh thì không được cứu độ, vì Kinh Thánh nói nếu người đó không tái sinh trong nước và Thánh Thần thì họ không được vào Vương Quốc Thiên Chúa. Cô vẫn tiếp tục cắt tóc và bơi lội và tin vào sự cứu độ của những người ngoài-Kitô Giáo. Mục sư của cô nói bây giờ thì được. Nhưng khi sẵn sàng, cô phải chấp nhận những giáo huấn này vì tin vào Thần Khí ở trong cô, chứ không vì bất cứ ai bảo cô phải làm như vậy.

Cô muốn tôi đảm bảo rằng cô không phải giải thích Kinh Thánh theo kiểu cách đó. Cô nói cô vẫn tin tưởng theo kiểu cách Công Giáo, nhưng trong giáo hội mới này cô vẫn thấy có những gì đúng với cô.

Và thật vậy. Cô tìm được một nhóm người sẵn sàng đến với cô và thương mến cô cho đến khi cô có thể yêu mến chính mình. Họ nói rằng cô là một tạo vật của Thiên Chúa, và Thiên Chúa không dựng nên đồ bỏ. Họ chào đón cô, tìm hiểu cô, giúp cô nói về cuộc đời mình và thay đổi lối sống. Sự biến đổi mà họ tạo được nơi cô gần như một phép lạ. Cô thay đổi thấy rõ. Cô đứng thẳng người hơn. Cô ăn diện đẹp hơn. Cô tự tin hơn. Cô nói thẳng để được hiểu đúng. Cô nói về những đề tài thực tiễn trong cuộc sống và bày tỏ điều cô tin tưởng. Cô trực diện với cha cô và đối chất ông về sự nghiện rượu và ông cần được chữa trị.

Với những điều cô cảm nghiệm, tôi thấy rất tốt đẹp. Tôi cám ơn Chúa vì những người trong giáo hội Pentacost, và vì ơn sủng hoạt động qua họ.  Tôi vẫn mạnh mẽ duy trì những điều tin tưởng khác biệt về cách giải thích Kinh Thánh, nhưng tôi vẫn cảm thấy chút ghen tương về Thần Khí của giáo hội ấy. Nhiều khi tôi tự hỏi: Tại sao giáo hội của mình không như vậy? Sao giáo hội mình không cởi mở hơn chút nữa?

Trong Chương Này

Trong những năm gần đây, Giáo Hội Công Giáo ý thức hơn về chiều hướng xây dựng các cộng đồng đức tin sống động. Đã có sự gia tăng trong ý thức cộng tác mà qua đó giáo dân đảm nhận nhiều trách vụ trong giáo xứ. Trong chương này, chúng ta sẽ thảo luận về ba sự phát triển được coi như các phương tiện để canh tân giáo hội Công Giáo: các thừa tác vụ giáo dân, Nghi Thức Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành, và Canh Tân, một chương trình huấn luyện chung trong giáo xứ.

Chương này phản ảnh những phát triển có liên quan đến sự thay đổi vị thế của giáo dân đã được thảo luận trong chương 4 về Lumen Gentium. Nó cũng liên hệ đến sự thảo luận về việc phát triển các cộng đồng đức tin địa phương trong Sắc Lệnh về Hoạt Động Truyền Giáo của Giáo Hội của Vatican II.

Các Thừa Tác Vụ Giáo Dân

Trong những năm gần đây, các giáo xứ Công Giáo nhận thấy sự phát triển rầm rộ của các thừa tác vụ giáo dân. Đức giáo hoàng kêu gọi phải làm sáng tỏ các danh xưng trong lãnh vực này. Chữ "thừa tác vụ" (ministry) đã được sử dụng theo nghĩa rộng và có nghĩa bất cứ công việc gì người ta thi hành dưới danh nghĩa Kitô Hữu. Không chỉ người phân phát bánh lễ được gọi là "thừa tác viên," mà các thầy cô, các cố vấn, và cả các y tá nữa. Danh từ này còn được nới rộng đôi chút để bao gồm cả các người làm bếp, thợ sữa chữa, một khi họ ý thức là đang phục vụ Thiên Chúa và cộng đồng qua công việc làm. Trong một tài liệu về giáo dân, đức giáo hoàng yêu cầu phải chấm dứt việc sử dụng lẫn lộn này bằng cách giới hạn danh từ "thừa tác viên" và "thừa tác vụ" vào các công việc có liên hệ rõ ràng đến giáo hội. Đồng thời, đức giáo hoàng kêu gọi giáo dân nhắm đến sứ vụ của giáo hội trong thế giới qua gia đình, công việc, và thay đổi xã hội. Giáo dân phải đề phòng nguy hiểm khi quá chú trọng đến các vấn đề nội bộ trong giáo hội.

Tuy việc dùng chữ "thừa tác vụ" đã được giới hạn như một dịch vụ có liên hệ đến giáo hội, gần đây sự phát triển thừa tác vụ giáo dân thật rộng lớn. Điều này vừa đúng với các thừa tác viên giáo dân chuyên nghiệp, có khả năng, được trả lương cũng như các người làm việc tình nguyện. Việc thiếu hụt linh mục và tu sĩ cũng như cảm nhận mới về sự cộng tác của giáo dân khiến sự phát triển như vậy không thể tránh được.

Nhiều giáo xứ Công Giáo ngày nay thuê giáo dân làm việc như các thừa tác viên chuyên môn. Các phụ tá mục vụ và giám đốc mục vụ làm việc bên cạnh các linh mục để trông coi toàn thể giáo xứ, thi hành hầu hết các việc ngoại trừ cử hành Thánh Lễ và giải tội. Trong các giáo xứ thiếu linh mục, giám đốc mục vụ trông coi giáo xứ. Các giám đốc về giáo dục tôn giáo chịu trách nhiệm chương trình giáo lý người lớn và các lớp giáo lý cho trẻ em. Các thừa tác viên giới trẻ trông coi các chương trình toàn diện cho giới trẻ.

Các giáo dân đảm nhận các chức vụ này thường có bằng cấp về thần học hoặc mục vụ hoặc đã hoàn tất chương trình huấn luyện thừa tác viên trong giáo phận. Nhu cầu cần có những người này vẫn gia tăng, cả bên trong lẫn bên ngoài giáo xứ. Giáo dân ngày nay phục vụ như các thừa tác viên trong các trường trung học, đại học, bệnh viện, giáo phận và các tổ chức xã hội Công Giáo.

Các công việc được thi hành bởi các thừa tác viên không chuyên môn lại càng rộng lớn hơn sự bành trướng của các thừa tác viên chuyên môn trong giáo hội Công Giáo. Kể từ Công Đồng Vatican II, mỗi giáo xứ đều có một hội đồng các thành viên để thẩm định tình trạng giáo xứ và cố vấn cho cha xứ trong những quyết định quan trọng. Ngoài hội đồng giáo xứ còn có nhiều ủy ban, mỗi ủy ban đặc trách một thừa tác vụ riêng biệt. Hầu hết giáo xứ đều có ủy ban phụng vụ, ủy ban giáo dục và ủy ban tài chánh. Trong giáo xứ của tôi còn có một ủy ban thăm viếng người đau yếu, một ủy ban tang chế an ủi các gia đình có người thân yêu qua đời, một ủy ban công lý và hòa bình đề cập đến các vấn đề xã hội, một nhóm truyền giáo cố gắng loan truyền phúc âm trong giáo xứ cũng như đến với những người không có tôn giáo, và nhiều hình thức tình nguyện khác nhằm đưa giáo dân vào các thừa tác vụ.

Các thừa tác vụ giáo dân là một phương tiện canh tân giáo hội vì nó giúp người dân nói lên vai trò sở hữu của mình trong đời sống tinh thần của giáo xứ. Vai trò chính của linh mục, phụ tá mục vụ, và giám đốc chương trình giáo dục tôn giáo là để huấn luyện, tạo điều kiện thuận lợi, điều hợp và cho phép giáo dân hình thành một cộng đồng đức tin sống động. Các người chuyên môn không thể thi hành được điều này. Giáo dân Công Giáo phải được đối xử như những người trưởng thành là người chịu trách nhiệm về việc thăng tiến tâm linh của chính mình.

Nghi Thức Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành

Một phương tiện khác để canh tân là Nghi Thức Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành (RCIA).

Hàng ngàn năm trước khi có Công Đồng Vatican II, thần học công giáo liên quan đến việc rửa tội chỉ để ý đến các em sơ sinh. Các bé sơ sinh góp phần lớn trong số người được rửa tội. Điều này vẫn đúng về số lượng, nhưng, kể từ sau công đồng, thần học về bí tích rửa tội nhắm đến người trưởng thành. Nói cách khác, khi chúng ta suy nghĩ về ý nghĩa của bí tích rửa tội, trước hết chúng ta phải nghĩ xem khi tháp nhập một người trưởng thành vào một cộng đồng đức tin thì điều đó có ý nghĩa gì. Bí tích rửa tội không chỉ có việc đổ nước lên đầu và đọc một số câu cú; nó bao gồm một tiến trình hội nhập phức tạp mà qua đó một người được trở nên phần tử đích thực của một cộng đồng mà cộng đồng ấy đang cố gắng sống đúng với ơn sủng của mình.

Trước thời Vatican II, việc chuẩn bị rửa tội người lớn chỉ quanh quẩn với "các lớp trở lại đạo" để dạy một số tín điều căn bản của giáo hội cho bất cứ ai muốn trở nên người Công Giáo. Thường thường, tài liệu này cũng giống như sách giáo lý của trẻ em. Chủ đích là cung cấp các dữ kiện: những gì người Công Giáo tin về Thiên Chúa, ơn sủng, giáo hội, bí tích, và mười điều răn. Nếu người muốn trở lại đạo chứng tỏ khả năng hiểu biết đức tin xứng hợp với khả năng của mình, họ được coi là đã sẵn sàng để rửa tội. Nghi thức rửa tội ngắn gọn thường xảy ra trong một phòng tách biệt với nhà thờ chính và có thể có sự hiện diện của bạn hữu hay thân nhân.

Nghi Thức Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành phục hồi một tiến trình căn bản đã được giáo hội thi hành từ thế kỷ thứ ba đến thứ năm. Nghi thức này có thể kéo dài từ một đến ba năm. Chủ đích là đào tạo hơn là cung cấp dữ kiện; đó là, quan tâm đến sự thăng tiến của một phần tử của giáo hội hơn là sự hiểu biết về đức tin Công Giáo. Điều này không có nghĩa các tín điều thì không quan trọng, ngay cả chủ yếu; điều này chỉ có nghĩa các tín điều không có ưu thế hơn sự cảm nghiệm đời sống đức tin của một tín hữu Kitô trong khung cảnh của một cộng đồng đức tin.

Việc chuẩn bị rửa tội xoay quanh các cuộc họp của nhóm bao gồm những người muốn rửa tội, người đã rửa tội và muốn trở lại Công Giáo, các người bảo trợ, và nhóm tổ chức. Thông thường các nhóm này gặp nhau hai lần một tuần: một lần vào chiều tối, một lần vào Chúa Nhật sau phụng vụ Lời Chúa. Người dự tòng, là tên gọi những ai muốn được tháp nhập, tham dự trong phần phụng vụ Lời Chúa, nhưng sau bài giảng họ được giải tán để tham dự cuộc họp. Trong một ý nghĩa, giai đoạn trước khi rửa tội là thời gian chờ đợi để được tham dự Tiệc Thánh Thể cách trọn vẹn. Giai đoạn này làm cho người dự tòng cũng như những người đã là Công Giáo thấy rằng việc tham dự và lãnh nhận bí tích Thánh Thể là một đặc ân cao trọng.

Trong cuộc họp, người tham dự không chỉ học hỏi về đức tin Công Giáo mà còn học cách cầu nguyện, đọc Kinh Thánh, chia sẻ cảm nghiệm, giao tiếp với người khác, kết tình bằng hữu, và thăng tiến đức tin. Đó là thời gian để cùng nhau trở thành người Công Giáo. Một trong những chiều kích mỹ miều của sự tháp nhập là ý nghĩa tiềm tàng bên trong, đó là để trở nên một Kitô hữu và để duy trì là một Kitô Hữu thì tiến trình thăng tiến đức tin căn bản giống như nhau. Người mới cũng có thể góp phần như người cũ. Nó không có nghĩa người Công Giáo tự hào cho rằng "chúng tôi có được điều đó" và chúng tôi cho phép người dự tòng cũng có được điều đó. Đúng hơn, nó có nghĩa chúng tôi đang thăng tiến trong đức tin và chúng tôi mời các dự tòng cùng tham dự với chúng tôi trong hành trình đức tin ấy. Chúng tôi không cho rằng cần phải trổi vượt hơn người dự tòng về các vấn đề căn bản trong sự tương giao với Thiên Chúa và trưởng thành tâm linh. Nhiều người bảo trợ (*) cho biết khi gặp gỡ những dự tòng trong hành trình Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành, họ được cảm nghiệm đức tin Công Giáo ở một mức độ chưa từng có.

Các dự tòng, là những người chuẩn bị được rửa tội vào lễ Phục Sinh, được ghi tên trong cuốn sổ tuyển chọn trong một Thánh Lễ vào Chúa Nhật I Mùa Chay. Thời gian mùa Chay là giai đoạn chuẩn bị ráo riết hơn. Các dự tòng được rửa tội trong lễ Vọng Phục Sinh vào đêm thứ Bẩy Tuần Thánh. Họ cũng được lãnh nhận bí tích thêm sức và thánh thể. Ba bí tích này được coi là các bí tích tháp nhập, được ban cho cùng một lúc trong các thế kỷ đầu của giáo hội. Những ai đã rửa tội thì chỉ lãnh nhận bí tích thêm sức và thánh thể mà thôi. Trong vài tuần tiếp đó, nhóm này sẽ tiếp tục gặp gỡ để đào sâu thêm về ý nghĩa của việc lãnh nhận các bí tích và việc trở nên người Công Giáo cách trọn vẹn.

Việc tháp nhập người trưởng thành trở nên một phương tiện canh tân giáo hội là vì nó thúc giục toàn thể giáo xứ đi theo một chiều hướng nhằm đào tạo toàn thể mọi người. Một khi cộng đồng bắt đầu cử hành các nghi thức để tháp nhập người trưởng thành vào cộng đồng đức tin sống động, giáo xứ ấy sẽ cảm thấy được thúc giục để sống đức tin mạnh mẽ hơn nữa. Chính nhóm này--các người xin gia nhập, người dự tòng, người được tuyển chọn, người tân tòng, các bảo trợ, các giáo lý viên--hoạt động như một nhóm kiểu mẫu để thu hút toàn thể giáo xứ tham gia trong một phương cách nào đó. Các người bảo trợ và các giáo dân khác đại diện cho giáo xứ ở trong nhóm này. Giáo dân và dự tòng biết nhau qua các sinh hoạt trong đời sống giáo xứ. Giáo dân chứng kiến người dự tòng rời Thánh Lễ sau khi nghe giảng. Giáo dân tham dự trong các nghi thức tuyển chọn người dự tòng và khi họ được lãnh nhận các bí tích tháp nhập. Tiến trình tháp nhập mời gọi mọi người Công Giáo suy nghĩ sâu xa hơn về ý nghĩa của một Kitô Hữu. Việc lập lại lời hứa khi rửa tội trong lễ Phục Sinh mang một ý nghĩa mới. Nghi Thức Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành có thể làm lây lan Thần Khí và bùng lên nhiệt huyết trong toàn giáo xứ.

Canh Tân

Canh tân là chương trình phổ thông nhất trong vài chương trình được đề ra để giúp đỡ các giáo xứ trong tiến trình đào tạo toàn thể cộng đồng. Căn bản, chương trình này kéo dài hai năm rưỡi, nhưng kết quả được nhắm đến sẽ tồn tại mãi mãi. Mặc dù chương trình này có nhiều bộ phận khác nhau bao gồm toàn thể giáo xứ, tỉ như các buổi cầu nguyện, phụng vụ, tổ chức hội hè, và học hỏi Kinh Thánh ở nhà, tâm điểm của chương trình Canh Tân là việc hình thành các nhóm nhỏ chia sẻ đức tin.

Khi giáo xứ tôi trải qua tiến trình Canh Tân, trên năm mươi phần trăm thành viên gia nhập một nhóm nhỏ chia sẻ đức tin. Chúng tôi được các điều hợp viên của giáo phận cho biết đây là một con số bất thường. Chính tôi cũng là một thành viên của nhóm này. Khi chương trình chấm dứt sau hai năm rưỡi, tất cả các nhóm đều đồng ý tiếp tục gặp gỡ nhau. Giờ đây, ba năm sau, nhóm tôi vẫn còn gặp nhau hai kỳ mỗi năm, mỗi kỳ gặp nhau hàng tuần trong sáu tuần. Các nhóm khác cũng có lịch trình tương tự.

Trong các nhóm này, chúng tôi học cách chia sẻ về những biến cố của đời sống trong khung cảnh thảo luận đức tin. Chúng tôi biết nhau rõ và tin tưởng nhau nhiều. Nhóm đem lại cho chúng tôi sự hỗ trợ để đối phó với các vấn đề cá nhân. Nhóm đem lại cho chúng tôi một đảm bảo rằng chúng tôi không cô đơn trong việc tìm kiếm ý nghĩa của các sự kiện trong một thế giới điên cuồng và từ một Thiên Chúa mà đường lối của Người thật khó hiểu. Nhóm đề ra cho chúng tôi những thử thách sống đức tin trong thực tế đời sống hàng ngày.

Canh tân là một phương tiện để canh tân giáo hội vì nó đem cho người Công Giáo một phương cách để cộng tác trong một cộng đồng đức tin đầy ý nghĩa. Cũng như các thừa tác vụ giáo dân và Nghi Thức Tháp Nhập Kitô Giáo của Người Trưởng Thành, nó giúp người ta tham dự vào các sinh hoạt nói lên ý nghĩa của một người theo Đức Kitô ở một mức độ cảm nghiệm sâu xa hơn. Tất cả đều có ảnh hưởng dây chuyền. Toàn thể giáo xứ đều cảm thấy tác động này.

Tóm Lược

Trong chương này, chúng ta vừa khảo sát một vài phương tiện mà giáo hội Công Giáo dùng để xây dựng cộng đồng: các thừa tác vụ giáo dân, sự tháp nhập người trưởng thành, và Canh Tân.

Một cách tổng quát, các giáo xứ Công Giáo vẫn còn nhiều việc phải làm để trở nên các cộng đồng sống động của những người sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau để sống như các môn đệ của Đức Kitô. Chúng ta còn phải đi xa hơn nữa để trở nên các cộng đồng có sức thu hút người khác và giúp họ cảm thấy được tiếp đón nồng nhiệt. Tuy nhiên, cùng lúc chúng ta phải đặt ra mục tiêu rõ ràng, và hiện thời chúng ta đã có nhiều phương tiện hữu hiệu.

Trong chương tới, chúng ta sẽ khảo sát các chiều kích tâm linh của một trong các lĩnh vực chính của sinh hoạt giáo dân: thế giới công việc.

Câu Hỏi Suy Tư Thêm

1. Bạn có biết câu chuyện của người nào đó từng thay đổi đời sống nhờ những cảm nghiệm trong một cộng đồng đức tin không?
2. Bạn có thể đưa ra một thí dụ minh chứng cho sự khác biệt giữa việc đối xử với giáo dân như con nít và đối xử với họ như người trưởng thành, là người có trách nhiệm về chính đời sống tâm linh của mình không?
3. Bạn có cảm thấy thoải mái khi được phục vụ bởi một giáo dân cũng như khi bởi một linh mục không?

(*) Theo tổ chức của RCIA, một dự tòng phải có một người bảo trợ là người cùng đồng hành với họ trong suốt chương trình để chia sẻ và nâng đỡ tinh thần cho người dự tòng.