Theo cuốn "The Church Emerging from Vatican II: A Popular Approach to Contemporary Catholicism"
của Tiến Sĩ Dennis M. Doyle. Pt Giuse Trần Văn Nhật chuyển ngữ

Chương 16: TÂM LINH KITÔ GIÁO

hi là một cậu bé giúp lễ trong đầu thập niên 1960, tên cúng cơm của tôi là "Lập Cập" vì khi tôi cầm các ly rượu và nước cho linh mục làm lễ thì mãi từ cuối nhà thờ người ta cũng có thể nghe được tiếng leng keng chạm vào nhau. Tôi sợ Chúa muốn chết. Tôi sống với điều mà bây giờ tôi nghĩ đó như một linh đạo "ghế nhạc trưởng." (*) Trong linh đạo ghế nhạc trưởng, sự tập trung lớn nhất là điều sẽ xảy đến khi bạn chết. Đó là, khi tiếng nhạc đời sống chấm dứt, liệu trên thiên đàng có còn chỗ nào cho bạn hay không?

Sự sợ hãi hỏa ngục, sự tin tưởng rằng thật khó mà xuống hỏa ngục, cái bẫy của tội trọng: Những ám ảnh này chờn vờn trong lương tâm của tôi khi còn nhỏ. Tôi không biết những điều này từ gia đình, nhưng từ trường Công Giáo.

Tôi cũng biết được nhiều điều tuyệt vời về tôn giáo từ nhà trường. Tôi biết về sự quan trọng của việc yêu mến Thiên Chúa và tha nhân. Tôi hiểu về việc đón nhận Đức Giêsu trong bí tích Thánh Thể và các bí tích khác. Tôi biết những điều phải trái. Tôi học được giá trị của sự hy sinh và tinh thần môn đệ.

Tuy nhiên, sự sợ hãi Thiên Chúa và hỏa ngục đã thấm nhập tuổi thanh xuân của tôi song song với sự hiểu biết thế nào là đời sống Kitô Hữu. Là một Kitô Hữu thì không chỉ yêu mến Thiên Chúa và tha nhân. Nó gồm cả việc chuẩn bị cho ngày phán xét. Thật vậy, nó như thể một phương thức được dàn dựng mà theo đó Thiên Chúa sẽ phán xét tình trạng đời đời của bạn.

Căn bản, nó giống như thế này:

Nếu bạn chết trong tình trạng ơn sủng, bạn sẽ được lên thiên đàng. Nếu bạn chết ngoài tình trạng ơn sủng, bạn sẽ xuống hỏa ngục. Nếu bạn chết với nhiều tội nhẹ nhưng vẫn trong tình trạng ơn sủng, bạn sẽ phải ở trong luyện ngục, nhưng không sao cả vì sau cùng bạn sẽ được lên thiên đàng.

Điều quyết định để xem bạn có ở trong tình trạng ơn sủng hay không thì trước hết, bạn có rửa tội hay chưa. Những người chưa rửa tội, tỉ như các bé sơ sinh hoặc những ai từ các văn hóa xa lạ với Kitô Giáo, thì sẽ xuống lâm bô thay vì hỏa ngục. Tuy nhiên, với các học sinh trường Công Giáo, việc rửa tội là điều bó buộc. Một khi rửa tội, bạn trong tình trạng ơn sủng, bạn cần phải duy trì tình trạng ấy bằng cách tuân giữ các điều răn và đừng phạm tội trọng. Các tội nhẹ sẽ ghi vết trên linh hồn bạn, nhưng chúng không làm cho bạn hoàn toàn mất tình trạng ơn sủng. Bạn biết đó là một tội trọng nếu là 1) một ý nghĩ, lời nói hay hành động thực sự nghiêm trọng, 2) bạn đã suy nghĩ đủ về điều đó trước khi phạm tội, và 3) bạn không bị ai bó buộc phải làm điều đó. Nếu bạn phạm tội trọng, bạn không còn trong tình trạng ơn sủng và nếu từ trần bạn sẽ phải xuống hỏa ngục.

Nếu trong tình trạng tội lỗi, bạn cần được tha tội. Phương cách tốt nhất để được tha tội là đi xưng tội và được xá giải. Nếu bạn không thể đi xưng tội ngay lập tức, bạn phải đọc kinh ăn năn tội (xin Chúa tha thứ cho bạn) và cố gắng thực sự thống hối tội lỗi. Sự ăn năn tội cách trọn hảo, là sự đau buồn vì lòng yêu mến Thiên Chúa và khiếp sợ vì đã xúc phạm đến Chúa, sẽ lau sạch tội ấy ngay lập tức dù có đi xưng tội hay không, tuy nhiên người ta buộc phải đi xưng tội khi có thể. Sự ăn năn tội cách không trọn, hay thống hối vì sợ hình phạt, cũng đủ để được tha tội trong khung cảnh của bí tích hòa giải. Một khi tội của bạn được tha, bạn sẽ trở về tình trạng ơn sủng.

Phương thức này đem lại một triết lý căn bản cho sách Giáo Lý Baltimore trong các trường phổ thông. Sách này bao gồm nhiều giáo huấn tốt đẹp về ý nghĩa đời sống, tỉ như Thiên Chúa tạo nên chúng ta là vì tình yêu, điều răn mến Chúa yêu người, các nhân đức, các ơn sủng và quà tặng của Chúa Thánh Thần, các công việc bác ái về tinh thần và thể xác, tám mối phúc, và nhiều kho tàng khác đã thực sự hứng khởi tôi và tiếp tục phong phú đời sống tôi. Tôi vẫn còn tin rằng nhận thức về hỏa ngục vẫn có ý nghĩa và có phần nào đúng sự thật. Cho đến nay, tôi tin rằng, nếu bạn lấy đi tính chất hệ thống và phi nhân cách một cách thái quá, nó có thể dùng như một phương cách dẫn đến chân lý về ý nghĩa của đời sống. Tuy nhiên, như tôi còn nhớ, phẩm chất của những giảng dậy này bị trở ngại vì quá nhấn mạnh đến hỏa ngục và các phương cách quá máy móc để người ta bị phán xét khi đứng trước sự tương giao với Thiên Chúa và sự vĩnh cửu.

Một yếu tố sái lạc về tâm linh thời thơ ấu của tôi là bị ám ảnh về việc ở trong tình trạng ơn sủng. Điều này được đi kèm với sự tin tưởng rằng thật dễ để phạm tội trọng và ngay cả không cảnh giác về tội. Tôi cũng tin rằng có lẽ nhiều người phải xuống hỏa ngục. Tôi nghĩ về Thiên Chúa như một người đã dựng nên thế giới này như một chỗ mà chỉ những ai may mắn lắm mới được cứu rỗi, vì hình phạt của tội nguyên tổ. Thiên Chúa là đấng keo kiệt và giận dữ cần được dỗ dành.

Đó có thực là hình ảnh mà tôi nghĩ về Thiên Chúa ngày nay không? Có lẽ không. Một Thiên Chúa keo kiệt, giận dữ và một Thiên Chúa nhân từ, độ lượng bị hòa lẫn trong tâm trí tôi. Có phải những năm học khi còn bé đã dạy tôi những hình ảnh ghê sợ về Thiên Chúa không? Đúng và không. Những ý tưởng này vẫn ở đâu đó, nhưng chắc chắn tôi vẫn còn bám víu vào chúng trong sự tương quan với những sợ hãi và thiếu tự tin đã hằn sâu trong tâm trí tôi. Tuy nhiên, dù đó là tôi hay nhà trường, phần lớn tâm linh của tôi thời thơ ấu được dựa trên một phương thức máy móc được thực hiện bởi một Thiên Chúa giận dữ là người đã gây nên sự sợ hãi sâu thẳm trong linh hồn tôi.

Trong Chương Này

Chương thứ năm của Lumen Gentium nói về lời mời gọi mọi người trở nên thánh thiện trong giáo hội. Khi tôi còn bé, sự thánh thiện là điều mà các linh mục và tu sĩ nam nữ, cũng như các thánh phải lo lắng, chứ không phải là điều của người thường. Công Đồng Vatican II đã kêu gọi nhiều hơn thế. Vatican II nhấn mạnh rằng tất cả mọi Kitô Hữu được mời gọi để sống một đời sống thánh thiện.

Đề tài của chương này là tâm linh Kitô Giáo. Nó đề cập đến vấn đề thế nào là một đời sống thánh thiện. Tựa đề này là tâm điểm để hiểu về giáo hội. Trước thời Vatican II, thần học Công Giáo giải quyết đề tài về giáo hội thì quá phi nhân cách và không đề cập đến tình yêu và sự thánh thiện. Dường như thể "giáo hội" chỉ liên quan đến những điều như là cơ cấu tổ chức và các phương thức thích hợp. Tình yêu và sự thánh thiện là những đề tài quan trọng, nhưng chúng được đề cập đến trong các luận thuyết về ơn sủng và bí tích. Vatican II thay đổi phương pháp tiếp cận đứt đoạn đó thành thần học bằng cách đưa chương về sự thánh thiện trở thành tâm điểm của một trong hai văn kiện chính yếu về giáo hội. Giáo hội thì thánh thiện, được ghi dấu với sự thánh thiện phát xuất từ chính Đức Kitô. Bất cứ ai là phần tử của giáo hội thì được mời gọi để theo Đức Kitô bằng cách cố gắng sống đời thánh thiện.

Phần còn lại của chương này sẽ khai phá một số tương phản giữa tâm linh mà tôi sống khi còn nhỏ và một số điều mà tôi đã học hỏi được sau đó.

Cá Biệt và Liên Tục

Tâm linh liên hệ đến hành trình đức tin của chúng ta qua những lãnh vực phong phú, nhiều tầng lớp. Không có những phương thức hết sức rõ ràng đảm bảo sự thăng tiến của chúng ta. Các phương thức này có thể được dùng như các bản đồ hữu ích, nhưng phải nhớ rằng bản đồ thì chưa phải là lãnh vực. Lãnh vực thì quá sâu và quá nhiều chiều kích không thể bao gồm trong bất cứ bản đồ nào. Luôn luôn có những bí ẩn về Thiên Chúa và bí ẩn về đời sống hơn là những gì chúng ta có thể nhận thức được trong bất cứ phương thức nào.

Thiên Chúa của Kitô Giáo thì cá biệt, không phải máy móc. Thiên Chúa không hành động với một tấm bảng ghi điểm thật lớn trên trời để quyết định xem bạn có được vào thiên đàng hay xuống hỏa ngục. Học thuyết Kitô Giáo về tội lỗi giúp chúng ta chạm đến một thực tế là khía cạnh tiêu cực của tình trạng nhân bản của chúng ta, về những thiên kiến cá nhân, và về sự lựa chọn lớn lao và kinh khủng mà chúng ta phải đối diện: Liệu chúng ta sẽ bám víu lấy Thiên Chúa và đời sống hay chúng ta khước từ? Tội là một thực tế; tuy nhiên thực tế ấy có liên hệ căn bản đến sự tương giao của chúng ta với Thiên Chúa và với người khác. Khi mức độ giao tế nhân sự vẫn được coi là chính yếu, phương thức ấy được đưa vào đúng vị trí của nó như một dụng cụ hữu ích nhưng không đầy đủ để giúp chúng ta trong sự hiểu biết.

Thí dụ, đâu là chứng cớ để tôi hy vọng được cứu độ? Khuynh hướng đầu tiên là tôi không nghĩ nhiều đến các tội trọng mà tôi đã phạm. Đúng ra, trước hết tôi phải nghĩ về sự cam kết hiện thời của tôi đối với Thiên Chúa và tha nhân. Điều này bao gồm sự cầu nguyện hàng ngày, sự cam kết đối với gia đình, để tâm trí đến những giao tế nhân sự sâu đậm, lập trường của tôi đối với sự thành thật, sự lưu tâm của tôi với sự thăng tiến xã hội và môi trường sống, và đức tin của tôi với Thiên Chúa là Người chấp nhận tôi dù tôi có sai lầm đến thế nào. Nói cách khác, khi nghĩ về sự cứu độ, đầu tiên tôi nghĩ về các tương giao cá nhân. Nghĩ về một phương thức tội lỗi và ơn sủng có thể giúp tôi đánh giá những tương giao ấy, nhưng không thể quan trọng hơn chính các tương giao này.

Sự hiểu biết của tôi về bí tích, cũng giống như sự hiểu biết về Thiên Chúa, cũng ngày càng ít máy móc và có liên quan nhiều hơn đến con người. Các bí tích không chỉ là các nghi thức ban bố ơn sủng; đúng ra, các bí tích tăng cường và cử mừng các chiều kích tôn giáo mà chúng ta cảm nghiệm trong khung cảnh đời sống. Bí tích rửa tội tán dương sự tháp nhập vào cộng đồng đức tin. Bí tích thêm sức hân hoan vì có đức tin. Bí tích Thánh Thể ca tụng sự hợp nhất cá biệt với Đức Kitô, với các Kitô Hữu khác, và với toàn thể nhân loại. Bí tích hòa giải tán tụng sự tha thứ nhận được từ Thiên Chúa và tha nhân. Bí tích xức dầu cử mừng tình yêu có sức chữa lành của Thiên Chúa và cộng đồng. Bí tích hôn phối tán dương giao ước tình yêu vợ chồng. Bí tích chức thánh cử mừng thực tại của sự lãnh đạo tinh thần. Các bí tích trao ban ơn sủng, nhưng chúng trao ban trong sự kết hợp với ý nghĩa mà chúng ta cảm nghiệm được ở chiều kích sâu thẳm của đời sống khi chúng ta liên quan với Thiên Chúa và tha nhân.

Như vậy, tâm linh có liên hệ đến một tiến trình liên tục trong đời sống chúng ta. Nó không phải là một điều gì chỉ hạn chế vào ngày phán xét. Giáo dân sống tâm linh của mình không chỉ trong giáo hội nhưng còn trong khung cảnh gia đình, nơi làm việc, và nỗ lực biến đổi xã hội.

Tình Yêu và Sợ Hãi

Tôi không thuộc về trường phái tư tưởng cho rằng mọi sự sợ hãi đều xấu. Trong Kinh Thánh có vài chỗ nói rằng "Kính sợ Thiên Chúa là khởi đầu sự khôn ngoan." Tuy nhiên, trong thư 1 Gioan 4:18 cũng có viết "tình yêu tuyệt hảo xua tan sợ hãi." Tôi nghĩ sự sợ hãi có chỗ đứng trong thế giới này, là nơi chúng ta chưa biết đến tình yêu tuyệt hảo. Thánh Tôma Aquinas dạy rằng có nhiều loại sợ hãi. Sự sợ hãi hình phạt sẽ không còn với các đấng ở thiên đàng. Nhưng sợ xúc phạm Thiên Chúa và người khác, là sự sợ hãi tốt lành, thì vẫn còn.

Cũng như sợ bị đau đớn thể xác giúp chúng ta cảnh giác sự nguy hiểm, thì sợ xúc phạm Thiên Chúa có thể giúp chúng ta trên hành trình tâm linh. Thiên Chúa không phải là một người bạn suồng sã mà chúng ta có thể vỗ vai. Thiên Chúa là đấng lôi cuốn sự chú ý của chúng ta, đấng mà sự bao la và khác biệt có thể khiến chúng ta run rẩy. Hãy coi chừng Thiên Chúa. Người có thể thay đổi chúng ta. Nếu bạn gặp gỡ Thiên Chúa, cuộc đời bạn sẽ không còn giống như trước.

Các thầy cô lớp trung học đã giới thiệu tôi với một Thiên Chúa như vậy. Và tôi phải nói là nếu trong năm phút nữa tôi sẽ được gặp Đấng ấy thì tôi sẽ sợ hãi vô cùng. Sự khó khăn xảy đến không phải khi ai đó dậy bảo chúng ta về sự sợ hãi Thiên Chúa một cách căn bản và tốt lành, nhưng khi sự sợ hãi ấy ăn sâu thành các kiểu cách liên hệ chính yếu với Thiên Chúa.

Có thể sự sợ hãi trở thành cảm xúc có tính cách chi phối trong đời sống một người. Có những người sống bởi lo sợ những gì người ta nghĩ về mình.

Một đời sống bị chi phối bởi sợ hãi thì có nhiều hình thức khác nhau. Một số người sống với sự sợ hãi rằng họ không có giá trị và vì thế, họ sẽ không bao giờ cố gắng để nói cho người khác biết họ là ai. Một số người sống với sự sợ hãi bị cô đơn hay bị bỏ rơi, và vì thế họ vẫn cứ ở trong các tương giao mà họ bị lạm dụng. Một số người sống với sự sợ hãi là họ sẽ không thành công, và vì thế họ nói dối và lừa gạt người khác vì tiền. Người nghiện rượu và cờ bạc sống trong sự sợ hãi là họ không thể tự thú rằng mình có khó khăn. Một số người sống với sự sợ hãi Thiên Chúa.

Sợ hãi có nhiều đồng minh. Giận dữ, oán hờn, tự thán, ghen tương, tự cho là công chính, và thái độ vô ơn có thể tìm thấy thường liên kết với sợ hãi. Một đời sống sợ hãi thì kinh khủng.

Thiên Chúa của Kitô Giáo, là Chúa Cha của Đức Giêsu, là một Thiên Chúa không phải của sự sợ hãi nhưng của tình yêu và tha thứ. Thiên Chúa làm thanh thản sự sợ hãi của chúng ta. Đức Giêsu dạy chúng ta về một Thiên Chúa nhân hậu và chấp nhận chúng ta. Đây không phải là một Thiên Chúa mà Người muốn hầu hết loài người xuống hỏa ngục. Thiên Chúa đếm và trân trọng từng sợi tóc trên đầu chúng ta. Thiên Chúa giống như người cha của người con hoang đàng; ông vội vã chạy ra tha thứ cho con trước khi người con về đến nhà (Luca 15:11-32). Thiên Chúa quá yêu thương thế gian đến nỗi Người đã ban Con một của Người để thế gian có thể được cứu độ nhờ người con này (Gioan 3:16-17).

Tuy nhiên Thiên Chúa thúc giục chúng ta thăng tiến. Đức Giêsu không bao giờ nói với các môn đệ: "Đừng có thay đổi. Thầy yêu anh em bất kể lối sống của anh em." Thiên Chúa không phải là một con dấu đóng; Thiên Chúa là đấng kêu gọi chúng ta phải chịu căng thẳng và có lúc phải rên rỉ. Tôi nghĩ đến một câu nói trên tờ bích chương: "Chỉ vì Thầy yêu anh chị em vô điều kiện, điều đó không có nghĩa Thầy không hy vọng anh chị em thăng tiến."

Đức tin, đức cậy, và đức mến là các phương thuốc Kitô Giáo để chống với sự sợ hãi và đồng minh của nó. Đức tin đem cho chúng ta sự tín thác và giúp chúng ta nhìn thấy một thế giới dựa trên sự thiện hảo của Thiên Chúa. Đức cậy giúp chúng ta sẵn sàng chịu thiệt thòi khi thành thật và khiêm tốn đến với người khác để giúp đỡ. Đức mến thúc giục chúng ta chăm sóc người khác mà qua đó chúng ta vượt ra khỏi những khó khăn và chữa lành chính chúng ta. Thánh Phaolô nói "Sau cùng có ba điều tồn tại: đức tin, đức cậy và đức mến, và cao trọng hơn cả là đức mến" (1 Cor. 13:13).

Trong giáo hội ngày nay, hành trình đức tin của một cá nhân cần có sự thăng tiến về hoạt động cho hòa bình, công lý, và sự toàn vẹn của môi sinh. Trong những vấn đề này, chúng ta cũng được thúc giục vì tình yêu hơn là vì sợ hãi. Như thần học gia Công Giáo Daniel Maguire đã viết:

Một điều không thay đổi trong sự hiểu biết của chúng ta về tội lỗi là ý niệm của chúng ta về tình yêu và lòng thương xót của Thiên Chúa. Thiên Chúa không muốn chúng ta bị đè bẹp với những cảm giác trùm lấp vì thất bại hoặc trách nhiệm hoặc tội lỗi. Điều đó chỉ khiến chúng ta tê liệt và không làm gì cả. Chúng ta được kêu gọi để biến đổi và giải thoát thế giới… đó là một cơ hội để tham dự trong công trình tạo dựng của Thiên Chúa. Chúng ta không cô đơn. Chúa phục sinh và Thần Khí của Người ở với chúng ta, khao khát công lý giữa chúng ta. Đó là tin mừng--và lý do để phục vụ một cách vui vẻ!

Tóm lược

Trong chương này tôi vừa trình bầy một vài điều về chính hành trình tâm linh của tôi, từ một tâm linh dựa trên sự sợ hãi đến một tâm linh ăn sâu hơn trong đức tin, đức cậy, đức mến và những dính dáng đến xã hội. Tuy nhiên, càng nghĩ về điều tôi đã nói ở đầu bài về việc giáo dục, tôi càng tự hỏi không biết mình có chính xác không. Có những điều khó giải thích hơn là thực tế đời sống. Giữa những điều tiêu cực khi tôi còn nhỏ, tôi vẫn nhớ rất rõ về những điều dậy bảo về tình yêu của Thiên Chúa.

Chương này vừa đề cập đến Thiên Chúa Cha, chúng ta sẽ đề cập đến Chúa Giêsu và Chúa Thánh Thần trong hai chương kế tiếp.

Câu Hỏi Suy Tư Thêm

1. Bạn có được dậy bảo là phải sợ Thiên Chúa không?
2. Bạn có tin rằng một số người phải xuống hỏa ngục?
3. Điều gì có thể giúp người ta từ tâm trạng sợ hãi đến yêu thương?
4. Bạn nghĩ thế nào về giáo dục tôn giáo ở các trường Công Giáo ngày nay, có khác gì với thập niên 1950?