Theo cuốn "The Church Emerging from Vatican II: A Popular Approach to Contemporary Catholicism"
của Tiến Sĩ Dennis M. Doyle. Pt Giuse Trần Văn Nhật chuyển ngữ

Chương 5: Thiên Chúa và Giáo Hội

hi là một thiếu niên ở vùng Philadelphia trong thập niên 1950, tôi lớn lên trong Giáo Hội Mẹ Rất Thánh. Đó không phải tên giáo xứ nơi tôi ở, nhưng đó là kiểu cách mà tôi nghĩ về giáo hội. Giáo hội không phải là nhà thờ, cũng không phải là một hay nhiều cộng đoàn họp lại, hoặc ngay cả hàng giáo phẩm. Giáo hội là một chuỗi đủ mọi thứ có liên hệ với tôn giáo của tôi trong bất cứ phương cách nào. Giáo hội là Phúc Âm, Kinh Tin Kính, các bí tích, mười điều răn, vấn đề cứu chuộc, và trên tất cả, Giáo Hội là Thiên Chúa. Ở trong giáo hội là ở trong Nhà Chúa. Bất đồng với giáo hội và bất đồng với Chúa. Từ bỏ giáo hội là từ bỏ Chúa.

Nhiều người Công Giáo ngày nay hân hoan hiểu rằng giáo hội không phải là Chúa. Và quả thật họ đúng! Giáo hội thì không phải là Thiên Chúa, và bất cứ ai nghĩ ngược lại thì thực sự họ lầm lẫn lớn.

Tuy nhiên, cũng như nhiều người Công Giáo trước thời Công Đồng Vatican II không phân biệt rõ giữa giáo hội và Thiên Chúa thì ngày nay cũng có nhiều người Công Giáo không nhận ra sự liên hệ này.

Trong Chương Này

Chương này sẽ khảo sát mối liên hệ giữa giáo hội và Thiên Chúa, sau đó là sự tương quan giữa giáo hội và nước trời theo như giáo huấn của Đức Kitô, và sau cùng, tầm quan trọng về sự phân biệt cũng như sự liên hệ giữa Thiên Chúa và giáo hội. Trong chương 1 của Lumen Gentium, phần 2, 3, và 4 đề cập đến các mối liên hệ giữa Thiên Chúa, giáo hội, và nước trời. Phần 8 nói về sự hòa lẫn giữa các yếu tố thiên tính và nhân tính trong giáo hội.

Thiết Đặt Sự Liên Hệ

Danh xưng Lumen Gentium, "Ánh Sáng Muôn Dân," được áp dụng trực tiếp cho Đức Kitô. Nếu đọc kỹ phần 1 của văn kiện chúng ta sẽ thấy điều này. Giáo hội là ánh sáng muôn dân chỉ ở trong phạm vi mà ánh sáng của Đức Kitô "được thấy một cách rõ ràng qua dáng vẻ của giáo hội." Nói cách khác, ánh sáng mà giáo hội có được, thực sự, thì không phải tự mình mà có, nhưng đúng hơn là một phản ánh của Đức Kitô chiếu qua đó. Như vậy, ngay từ đầu, Lumen Gentium đã đặt một nền tảng vững vàng để phân biệt giữa giáo hội và Đức Kitô, và theo đó, giữa giáo hội và Thiên Chúa.

Tuy nhiên, sự phân biệt quan trọng này không thể làm lu mờ động lực chính trong phần mở đầu, mà trong đó nói lên sự liên hệ giữa Thiên Chúa và giáo hội. Phần 1 nhấn mạnh rằng vì ánh sáng của Đức Kitô được thấy chan hòa qua dáng vẻ của giáo hội, nên tự giáo hội có bản chất của một bí tích, "là dấu chỉ và công cụ của sự kết hợp mật thiết với Thiên Chúa cũng như sự kết hợp của toàn thể loài người." Coi giáo hội là một bí tích là liên kết giáo hội với Thiên Chúa. Như học giả Avery Dulles vạch rõ, một bí tích "có ý nghĩa rộng hơn là một dấu hiệu. Nó chỉ rõ sự hiện diện thực sự của điều mà nó nhắm đến, một cách ẩn giấu."

Phần 2, 3 và 4 lần lượt đề cập đến sự liên hệ giữa giáo hội và Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần. Các phần này đưa giáo hội vào khung cảnh lịch sử Kitô Giáo. Giáo hội là một phần của hoạch định bí ẩn của Thiên Chúa Cha; giáo hội là vương quốc của Thiên Chúa hiện diện trong sự mầu nhiệm mà vương quốc ấy được khai mạc bởi Chúa Con; giáo hội được liên tục thánh hóa và tươi mới bởi Chúa Thánh Thần. Trong các phần này không thấy có ý định phân biệt giữa nghĩa đen và các biểu tượng, giữa hình ảnh và thực thể. Điểm chính là đưa giáo hội vào các chiều kích lịch sử / bao quát của lịch sử Kitô Giáo trong một phương cách đơn giản nhằm giúp dân chúng thuộc đủ mọi thành phần có thể đi vào lịch sử này tùy theo tầm mức của mình.

Đây là những điểm cực kỳ quan trọng, vì một trong những hiểu biết sâu sắc nhất của Công Giáo là về mối quan hệ giữa Thiên Chúa và giáo hội. Triết gia Pháp Albert Camus từng nói rằng thế giới thật vô lý vì tâm hồn nhân loại kêu gào một ý nghĩa nhưng vũ trụ không trả lời. Trong suốt quá trình lịch sử, người Công Giáo thường cho rằng Thiên Chúa đã trả lời qua Đức Kitô, và có thể gặp gỡ Đức Kitô qua giáo hội, mà giáo hội ấy được hiểu biết nhờ Chúa Thánh Thần.

Rao Giảng Nước Trời, Sáng Lập Giáo Hội

Khi vạch ra sự tương giao giữa giáo hội và vương quốc Thiên Chúa, văn kiện Lumen Gentium lại càng làm sáng tỏ hơn mối quan hệ giữa giáo hội với Thiên Chúa. Trước thời Công Đồng Vatican II, các tài liệu giáo hội tỉ như thông điệp Mystici Corporis của Đức Piô XII, cũng như nhiều văn bản khác của các thần học gia đã coi giáo hội với vương quốc Thiên Chúa là một. Không có sự phân biệt gì giữa vương quốc Thiên Chúa--là trọng tâm điều Đức Giêsu giảng dạy--với giáo hội mà Đức Giêsu đã thiết lập. Ngay cả Yves Congar, vị thần học gia người Pháp nổi tiếng, mà công trình của ngài đã giúp hình thành các văn kiện trong Công Đồng Vatican II, cũng có thể trích lời Đức Giêsu nói về vương quốc và cho rằng đó là điều mà Đức Giêsu muốn nói về giáo hội. Khi người Công Giáo được dạy rằng Đức Giêsu thiết lập giáo hội, họ nghĩ rằng chính Đức Giêsu có ý hình dung ra một tổ chức giáo hội Công Giáo với các cơ cấu và bảy bí tích.

Theo sự hiểu biết của các học giả Kinh Thánh ngày nay, thật khó biện minh cho ý nghĩ như thế về ý định của Đức Giêsu. Điều mà Đức Giêsu muốn nói về vương quốc Thiên Chúa thì rộng hơn và bao quát hơn bất cứ ý niệm nào về một tổ chức giáo hội. Ngoài ra, người Công Giáo bào chữa rằng giáo hội hiện thời là sự tiếp nối với cộng đoàn mà Đức Giêsu đã thành lập, nhưng họ thú nhận rằng hầu hết những gì đã được phát triển qua các thế kỷ được coi là đạo Công Giáo, dù được Chúa Thánh Thần hướng dẫn, cũng không thể ngược trở về nguồn gốc để cho rằng đó là ý định được Đức Giêsu nói rõ trên giấy trắng mực đen.

Chính văn kiện Lumen Gentium rõ ràng đã phân biệt giữa giáo hội và vương quốc. Giáo hội thì không phải một "vương quốc đã hoàn tất" nhưng đúng hơn "một chớm nở ban đầu của vương quốc" (Lumen Gentium 5). Vương quốc thì chưa hoàn toàn được thiết lập nhưng mới được "khai mở." Một số học giả, như Hans Kung, dứt khoát nhấn mạnh đến sự phân biệt giữa giáo hội và vương quốc. Kung đã đi quá xa khi đưa ra hình ảnh của giáo hội không chỉ là hiện thân của vương quốc, mà chỉ là người loan truyền hay sứ giả của vương quốc ấy. Tuy nhiên, ý định của Lumen Gentium là làm nổi bật mối liên hệ giữa giáo hội và vương quốc đồng thời xác nhận sự khác biệt giữa đôi bên. Giáo hội không phải là sự trọn vẹn của vương quốc, một cách đơn thuần, nhưng giáo hội là hạt giống của vương quốc hiện còn trong bí ẩn.

Một số Kitô Hữu bằng mọi cách chống đối tính cách tổ chức của giáo hội. Họ coi giáo hội như trái ngược với vương quốc và nghĩ rằng mỗi một cá nhân phải tự mình liên hệ với Thiên Chúa qua sự cầu nguyện và đọc Kinh Thánh. Lập trường như vậy thì hoàn toàn xa lạ với não trạng Công Giáo vì Công Giáo nhấn mạnh đến phạm vi xã hội và cộng đồng để giúp đời sống cá nhân sinh kết quả. Đối với người Công Giáo, không có chuyện Kitô Giáo mà không có giáo hội.

Tầm Quan Trọng của Sự Phân Biệt

Trước khi khảo sát xem tại sao sự liên hệ giữa giáo hội và Thiên Chúa lại quá quan trọng, chúng ta cũng cần nghiên cứu xem tại sao lại phải phân biệt giữa Thiên Chúa và giáo hội. Trước hết, khi Thiên Chúa liên hệ một cách độc đáo với giáo hội thì thường có khuynh hướng coi thường hoặc quên đi cảm nghiệm về Thiên Chúa trong đời sống hàng ngày của người dân. Đức Kitô không chỉ hiện diện trong giáo hội, nhưng Người còn có thể được gặp gỡ trong các biến cố đời thường, trong các tương giao sâu đậm, trong sự đau khổ, và trong diện mạo của người nghèo và những người có nhu cầu.

Thứ đến, đồng hóa Thiên Chúa với giáo hội có thể khiến người ta không còn quý trọng sự phong phú của các truyền thống tôn giáo khác và khả năng trung gian của các tôn giáo này mà khả năng ấy thực sự có giá trị đối với các tín đồ của họ. Liệu rằng Chúa Thánh Thần có hoạt động trong những tín đồ sùng tín của Ấn Giáo, Phật Giáo, Do Thái Giáo, Hồi Giáo hay không? Hầu hết các thần học gia Công Giáo ngày nay sẽ đồng ý là có.

Nguy hiểm thứ ba là rất có thể người ta thờ phượng giáo hội, tương đương như thờ Chúa. Thật quan trọng để nhận biết rằng chính giáo hội là cuộc hành trình chưa chấm dứt. Giáo hội thì không hoàn hảo. Giáo hội có thể sai lầm. Thiên Chúa thì vĩ đại hơn giáo hội, và do đó cũng thật quan trọng để phát triển một khả năng phân biệt nhằm thẩm định xem trong những trường hợp đặc biệt nào, giáo hội thực sự tiêu biểu cho thánh ý của Thiên Chúa.

Tầm Quan Trọng của Sự Liên Hệ

Trong khi thật quan trọng để nhận biết rằng, trong một khía cạnh nào đó, giáo hội đã không tiếp nhận hoàn hảo những gì Thiên Chúa đã mặc khải cho Kitô Hữu, trong một khía cạnh khác, chính giáo hội là một thành phần của sự mặc khải ấy. Nói cách khác, người Công Giáo tin rằng giáo hội không chỉ là một tổ chức do con người quyết định thành lập, nhưng đúng hơn là một phần trong hoạch định của Thiên Chúa được sáng lập bởi Đức Kitô và được duy trì bởi Chúa Thánh Thần.

Văn kiện Lumen Gentium nhấn mạnh rằng giáo hội được kết hợp bởi yếu tố con người và yếu tố thánh thiêng.

... cơ cấu xã hội với các cơ quan phẩm trật và Nhiệm Thể Đức Kitô, thì không được coi như hai thực thể, cũng không phải là tổ chức hữu hình và tổ chức thiêng liêng, cũng không phải giáo hội trần thế và giáo hội được phong phú hóa với những sự trên trời, đúng hơn chúng tạo thành một thực thể phức tạp được kết hợp từ một yếu tố thánh thiêng và một yếu tố con người. Vì lý do này, giáo hội được sánh với mầu nhiệm của Ngôi Lời nhập thể (LG, 8).

Tuy nhiên, nhiều người Công Giáo ngày nay khó nhận ra yếu tố thánh thiêng trong giáo hội. Lumen Gentium rõ ràng dạy rằng, quả thật giáo hội mà Đức Kitô thiết lập thì tồn tại (subsist) trong giáo hội Công Giáo.

Tại sao đây là giáo huấn mà một số người Công Giáo ngày nay khó chấp nhận? Người Công Giáo ngày nay vẫn ở trong giai đoạn chuyển tiếp từ thời điểm khó có thể đặt vấn đề với giáo hội sang một thời điểm mà giáo hội sẵn sàng nghe phê bình. Vì bây giờ, dường như giáo hội bị nghi ngờ chất vấn đủ mọi thứ. Chúng ta chưa đạt được sự quân bình. Người Công Giáo vẫn còn coi trọng điều tin tưởng phổ thông trước thời Vatican II là giáo hội phải toàn hảo trong mọi phương diện để thay mặt cho Thiên Chúa. Nhưng bây giờ cục diện thay đổi: Vì giáo hội không toàn hảo nên nhiều người cảm thấy hầu như giáo hội không thực sự đại diện cho Thiên Chúa.

Ngày nay, sự xa cách giáo hội của một số người Công Giáo lại càng gia tăng vì hàng loạt vấn đề mà một người đạo đức không thể đồng ý: từ vấn đề kiểm soát sinh sản đến hợp pháp hoá phá thai, vấn đề ăn ở trước khi thành hôn, vấn đề độc thân của linh mục, vấn đề tấn phong phụ nữ, vấn đề dự phần trong việc quyết định, vấn đề bất đồng quan điểm với giáo hội. Với nhiều người Công Giáo, lập trường chính thức của giáo hội về các vấn đề liên hệ đến tình dục, phái tính, và quyền tự trị đã khiến họ đặt lại vấn đề khả tín của giáo hội. Điều này lại càng phức tạp hơn bởi sự kiện là nhiều người Công Giáo ngày nay, có lẽ nhất là những người xa cách giáo hội, vẫn còn sống trong một vài khuôn khổ giáo hội mà học giả Avery Dulles gọi là mô thức tổ chức.

Các Mô Thức Giáo Hội của Dulles có thể giúp chúng ta nhận thức rằng, để nhận ra  chiều kích thánh thiêng của giáo hội người ta không buộc phải hạn hẹp vào quan điểm tổ chức. Giáo hội là Thân Thể Mầu Nhiệm của Đức Kitô được hình thành để giúp chúng ta nên thánh; giáo hội là bí tích giúp Đức Kitô hiện diện rõ ràng trong thế giới; giáo hội là người loan truyền lời Chúa nhằm giúp con người hoán cải; giáo hội là khởi sự của nước trời mà đã được cảm nghiệm ở bất cứ đâu không còn sự đàn áp và sự tương giao giữa con người được chấn chỉnh. Giáo hội có liên hệ với Thiên Chúa, và bất cứ ai tự xưng mình là Công Giáo phải chấp nhận điều đó.

Kể từ sau Công Đồng Vatican II, sau những thập niên phấn khởi nhưng nhiều sóng gió, nhiều người Công Giáo từ từ nhận thức rằng, trung kiên và tín thác vào giáo hội không có nghĩa không được phê bình hay không được hoạt động để thay đổi tốt đẹp hơn. Giáo hôäi được quý trọng như một món quà của Thiên Chúa nhằm giúp chúng ta thăng tiến trong sự thánh thiện về phương diện cá nhân cũng như tập thể. Thiên Chúa không bị giới hạn trong giáo hội; tuy nhiên, với người Công Giáo, chính qua giáo hội mà Thiên Chúa đến với chúng ta một cách rõ ràng nhất và do đó, giúp chúng ta sống hài hòa với sự hiện diện của Người trong đời sống hàng ngày của chúng ta.

Trong quá khứ, người Tin Lành thường gán thái độ thờ ngẫu tượng cho người Công Giáo vì khuynh hướng coi giáo hội như ngang bằng với Thiên Chúa. Thờ ngẫu tượng là coi một điều gì đó kém hơn Thiên Chúa thay thế cho Thiên Chúa. Vào thời gian đó, người Công Giáo đã sai lầm khi biến giáo hội thành một thần tượng. Tuy nhiên, tôi tự hỏi, điều trái ngược với thờ ngẫu tượng thì được gọi là gì? Chúng ta phải coi đó là thái độ gì khi người ta không nhận ra tính cách thánh thiêng khi thực sự có Thiên Chúa hiện diện? Tuy nhiên, chúng ta không thể coi thường điều người Tin Lành chỉ trích. Đôi khi chúng ta cũng đừng quên giáo hội là một tập thể thuần tuý con người.

Một giáo hội có khuynh hướng tập thể, có các bí tích, được linh ứng bởi lời Chúa, sẵn sàng phục vụ thì thích hợp với cơ cấu tổ chức mà người Công Giáo coi đó như các yếu tố căn bản. Là một người Công Giáo, tôi cảm nghiệm được Thiên Chúa đang ở đây, và tôi tin tưởng rằng, về lâu về dài Chúa Thánh Thần sẽ hướng dẫn các nhà lãnh đạo của giáo hội để trở nên có khả năng và có trách nhiệm. Riêng cá nhân, tôi ít bất đồng với các vị lãnh đạo đương thời so với nhiều người Công Giáo khác mà tôi quen biết; tuy nhiên, bất đồng về một vài vấn đề hay ngay cả một chuỗi vấn đề quan trọng cũng không nhất thiết làm người đó cảm thấy xa cách giáo hội. Người Công Giáo chúng ta có quá nhiều điều phải thực hiện trong những năm sắp tới; thật quan trọng để có một thái độ bác ái, tha thứ, và kiên trì khi chúng ta hoạt động và phải tin rằng Thiên Chúa sẽ mãi ở với chúng ta.

Giáo Hội và Thánh Thể

Tôi cảm được sự liên hệ giữa giáo hội với Thiên Chúa nhiều nhất khi tôi rước lễ. Trong Thánh Lễ, tôi biết mình đang quy tụ với các Kitô Hữu khác để thờ phượng Thiên Chúa. Tất cả chúng ta đều mang theo những thương tích và những ngổn ngang của đời sống hàng ngày để dâng lên bàn thờ. Chúng ta đang cử hành một ý nghĩa sâu xa mà chúng ta gặp gỡ hàng ngày. Chúng ta đứng trước sự hiện diện của Đức Kitô, suy nghĩ về những thất bại cũng như những thành công của chúng ta, về tình thương mà chúng ta đã trao đi cũng như đã lãnh nhận, và về tội lỗi mà chúng ta đã phạm. Khi tiến lên cung thánh, tôi biết Đức Kitô đang ở đó vì tôi và tôi đón nhận Người vào thân thể mình cũng như Đức Kitô đón nhận con người của tôi.

Trong khung cảnh này, giáo hội hầu như là sự quy tụ của người dân ở bàn tiệc Thánh Thể để ca ngợi và vinh danh Thiên Chúa. Chúng ta là thân thể của Đức Kitô, với Đức Kitô hiện diện như vị thủ lãnh. Chúng ta là sự hiệp thông của các thánh, được chia sẻ cùng một tình yêu Thiên Chúa mà tình yêu ấy đã gìn giữ dân Chúa trên toàn thế giới, kể cả những người đã ra đi trước chúng ta trong sự chết và giờ đây đang ở với Người. Chúng ta là những người nghe Ngôi Lời, là Đấng đã đặt thánh ý Chúa Cha trên hết mọi sự. Chúng ta là những người hoạt động của Ngôi Lời, là Đấng đã cùng chúng ta thi hành sứ mệnh là đem lại một thế giới tốt đẹp hơn.

Tóm Lược

Trong chương này, chúng ta vừa thảo luận về tầm quan trọng của sự liên hệ giữa Thiên Chúa và giáo hội, cũng như tầm quan trọng của sự phân biệt giữa đôi bên. Giữ điều này bỏ điều kia là quên đi khía cạnh căn bản của truyền thống Công Giáo. Người Công Giáo cần tìm ra thế quân bình giữa "Giáo Hội Mẹ Rất Thánh" của thời 1950 và khuynh hướng hiện đại thường quên đi yếu tố thánh thiêng trong giáo hội.

Trong chương tới, chúng ta sẽ xem xét giá trị của huyền thoại và dấu hiệu được dùng như các phương tiện để giúp chúng ta biết quý trọng thực thể giáo hội.

Câu Hỏi Suy Tư

1. Bạn có từng biết ai mà dường như họ coi giáo hội ngang hàng với Chúa không?
2. Tại sao lại quan trọng để phân biệt giữa giáo hội và Thiên Chúa?
3. Những cảm nghiệm nào giúp bạn nhận thấy sự liên hệ giữa giáo hội và Thiên Chúa?
4. Nói rằng Đức Kitô sáng lập giáo hội, điều đó có nghĩa gì? Điều đó không có nghĩa gì?
5. Bạn nghĩ gì khi nghe nói về, "vương quốc Thiên Chúa (nước trời)"?